یادداشت های گیلمارد

گفتگو در کاتدرال

2010-10-29T06:44:00.001+03:30

گفتگو در کاتدرال

«کلک پرو همیشه کنده است . این مملکت بدجوری شروع کرده و بدجوری هم تمام می کند» یوسا-گفتگو در کاتدرال

مسئله اول : بریدن از طبقه : رمانتیک ترین تصویری که در قرن هجدهم و بعد نوزدهم ، با اصحاب دایره المعارف شروع شد و بعد با آنارشیست های فرانسوی به اوج رسید و بعدتر با مارکس هدفمند شد ، نه لحظه شکست یک شاه یا امیر ، نه صحنه شهادت یک قدیس و نه صحنه وصال یا شکست عشاق که لحظه شورش فرزند بود بر پدر . بر خانواده . (البته به شرط اینکه خانواده از طبقات فرادست جامعه باشد!) یوسا این تصویر را خوب در آورده . پسر ارشد یکی از مهمترین سرمایه داران و حامیان دیکتاتوری اودریا به جای اینکه به دانشگاه کاتولیک لیما برود و حقوق بخواند و بعد در تشکیلات پدر وارد شود و در نهایت مثل پدر بدل به یکی از مقامات ارشد کشور شود ، به دانشگاه سان مارکوس می رود و آنجا درگیر فعالیت های دانشجویان کمونیست می شود تازه همین دانشگاه را هم به خاطر روزنامه نگاری نیمه تمام رها می کند و بعد داستان تراژیک زندگی اش می شود خط سیر اصلی رمان.

مسئله دوم : واگذاری روح به شیطان : افسری گوشه گیر و منزوی که حالا در یک شهرستان کوچک به کشاورزی و تجارت مشغول است ، به پیشنهاد و اصرار وزیر امنیت داخلی ، به لیما می آید تا با اختیار تام مهمترین سازمان امنیتی دیکتاتور را اداره کند. کشاورز ساده دیروز بدل می شود به مخوف ترین مرد کشور. اودریا او را آنقدر حفظ میکند تا حتی وفادارترین نیرو هایش هم از بی رحمی و شقاوت و بدبینی اش به خشم می آیند. یک شورش گسترده او را و بعد تر دیکتاتور را سرنگون می کند. یوسا تلویحاً می گوید حتی آزادی خواهانه ترین انقلاب ها بدون خیانت و حتی همدلی ارکان رژیم قبلی ممکن نیست. بالاخره باید یک نفر از نیرو های نظامی خیانت را شروع کند تا بقیه به او بپیوندد. خب این هم ممکن نمی شود مگر با پول فراوانی که باید نیرو های وفادار به دیکتاتورخرج کنند .

مسئله سوم : گریختن: آدم ها فرار می کنند . زنان فاسد پرویی که معشوقه حاکمان وقت بودند از گذشته شان. مردان ِگناهکار ِدیکتاتور از گذشته شان . فقرای رنگین پوستی که به خاطر غذا هر کاری را قبول می کردند از گذشته شان. افسران امنیتی که همه پول هایی که گرفته اند و تبعاً به آمریکا برده اند از گذشته شان. وابستگان رژیم سابق با آنهمه مواهب و سرمایه ای که به دست آورده اند از گذشته شان .

مسئله آخر مرگ: این از همه بهتر است . بدترین مرگ ها را یوسا تصویر می کند . در تصویر همه مرگ ها ، نوعی اروتیسم هست. مرگ با جنسیت ارتباط مستقیم دارد . مرگ نوعی تجاوز است به زندگی . عقوبت گناهکاران و متجاوزین به جسم و روح . چیزی که گستره جهانی اش باعث می شود خیال کنیم : « ما، همه پرویی هستیم. »

پی نوشت : بدون استثنا «گفتگو در کاتدرال» بهترین کتاب یوساست. از لحاظ تکنیک روایت. تنوع و عمق شخصیت ها . تصویرسازی های زنده و دینامیک. تفکر فلسفی آزادیخواهانه و پایبندی به کرامت آدمی. زمان ِ شکسته . روایت شکسته. چند راوی که هرکدام روایت خودشان را از جهان واحد ِ (نه ماجرای واحد) می گویند و بعد زمان را می شکنند و می شکنند. حال –گذشته – گذشته – آینده- حال –گذشته ........ اگر پیچیدگی و تعدد شخصیت ها و ساختار سخت رمان را در صدوپنجاه صفحه اول تاب بیاورید بعد از تجربه کردن ِ جهان «گفتگو در کاتدرال» احساس می کنید انسان بهتری هستید.

همه یادداشت های یوسایی دوسال اخیر

2010-10-29T06:42:00.003+03:30

همه یادداشت های یوسایی دوسال اخیر:

گفتگو در کاتدرال

جنگ آخر زمان

درباره پالومینو مولرو و سردسته های یوسا

وقتی باید به نوبل احترام گذاشت

موج آفرینی ماریو بارگاس یوسا

مردی که حرف می زند.

مرگ در آند

سُور ِبز

در باب یوسا

جنگ آخر زمان

2010-10-28T14:43:00.000+03:30

جنگ آخر زمان

1. خیلی عظیم . خیلی باشکوه . نوعی معماری کاملاً کلاسیک و وفادار به سبک های کهن روایت. مثل اهرام مصری... نه ....... مثل بناهای باشکوه اینکاها. کتاب حماسه . هیچ وقت فکر نمی کردم بشود روزی یک حماسه بزرگ برزیلی بخوانم. یک حماسه انسانی از جهان واقعاً موجود.

2. «جنگ آخر زمان» کوششی است برای پاسخ دادن به اینکه جنگ چه وقت اخلاقی است . بر علیه چه کسانی اخلاقی است . چگونه باشد اخلاقی است . دشمن چگونه باشد می شود او را راحت کشت . اگر دشمن وحشی گری کرد چه. می شود هر دو طرف «محق» باشند و در عین حال «مظلوم»؟ وقتی یک طرف جنگ مرد ساده زیست و مومنی باشد و طرف دیگر یک افسر ِژاکوبَن جمهوریخواه و مدرنیست قضیه چه می شود؟ چه کسی واقعاً محق است؟ کشته شدن در جنگ چه وقت قبیح می شود و چه وقت محترم . اگر دشمن سربازان کشته شده ما را مثله کرد و در عین حال تمام این کارها را به نام دفاع از مسیح یا از جمهوری کرد آنوقت چه. پاسخ همه این سوال ها را می شود در فضای «جنگ آخر زمان » ی پیدا کرد که ماریو بارگاس یوسا خلق کرده.

3. یکی از قبل توجه ترین کاراکتر هایی که یوسا در «جنگ آخر زمان» خلق می کند ؛ مردی اسکاتلندی است به نام گالیلئو گال . آنارشیستی که بریتانیا را به خاطر کمون پاریس 1848 ترک کرده و در بیشتر حرکت های آنارشیستی اروپا بوده . حتی در بارسلونا هم بوده . مقالاتش را به جای انگلیسی به فرانسه می نویسد و برای دوستانش در پاریس ارسال می کند. حالا که از اروپا اخراج شده به برزیل آمده تا از این جنبش برزیلی حمایت کند . او بطور راسخ باور دارد که اینها می خواهند مالکیت ، خانواده و هر نهاد رسمی دیگری را ملغی کنند و با ارتش ، دولت و هر نهاد صاحب اوتوریته ای مخالفند. در حالیکه اصلاً قضیه اینجور نیست . توهم عمیق گال نسبت به جهان واقعاً موجود تا اخرین لحظه حیاتش عوض نمی شود و نمی فهمد که این شهر کوچک شورشی به خاطر دفاع از مسیح شورش کرده و قیامش نه در برابر وضع موجود که در مقابله با جمهوری نوپاست و مخالفتشان با ازدواج مدنی نه مخالفت با نهاد خانواده که دفاع از ازدواج کلیسایی است. گال این را نمی فهمد و بعد در یک ماجرای احمقانه ، بیهوده می میرد . این یکی از بهترین کاراکتر هایی ست که یوسا خلق کرده است.

فرانسه ، روح یک جهان بی روح

2010-10-27T22:04:00.001+03:30

فرانسه ، روح یک جهان بی روح

این فوکوی احمق سی سال پیش که آن کتاب مزخرف را نوشته بود، دقیقاً حقیقت را نفهمیده بود. فرق یک جامعه اولترامدرن و یک مملکت قرون وسطایی و قضا و قدری را نمی دانست. کل قضیه برایش انتزاعی بود. واقعیت را نمی فهمید. نمی فهمید فرانسه هنوز که هنوز است بهشت کارگران و طبقات کم درآمد است و انسان بماهوانسان ، واقعاً ، حرمت و کرامت دارد و این حرمت و کرامت وابسته به هیچ چیز دیگری نیست و حتی ارتکاب شنیع ترین جرائم و متفاوت ترین و ناسازگارترین رفتارها این حرمت و کرامت آدمی را سلب نمیکند. نمی فهمید همه اینها را مُسیو میشل فوکو. حالا بین همه این اعتصاب ها و اغشتشاش ها (به تعطیل کردن بنادر و فرودگاه ها و بستن اتوبان ها و تمامی راه های ارتباطی و تصرف پالایشگاه ها می گویند اغتشاش نه چهار تا راهپیمایی خیابانی ) یاد تیان آن من چین و .... می افتم و اینکه رفقای خلق و خادمان مردم تحمل هیچ اعتصابی را از سوی خلق نداشتند و ........ باقی ماجرا ! همه اینها یعنی پرولتاریا بدون دیکتاتوری و با رعایت قواعد بازی نظام کاپیتالیستی ، خوب می تواند از خودش محافظت و مراقبت کند. راستی عمو کارل (مارکس) کجایی؟

درباره پالومینو مولرو و سردسته های یوسا

2010-10-25T22:03:00.001+03:30

درباره پالومینو مولرو و سردسته های یوسا

1.این دوتا از ضعیف ترین کارهای یوسایند. یک جور تجربه کردن مطلق یک نویسنده . به کسی پیشنهاد نمی کنم .

2. پالومینو مولرو ، تجربه ژانر ادبیات پلیسی ست توسط ماریو بارگاس یوسا . با رعایت همه قواعد کلاسیک ژانر پلیسی. قتلی که اتفاق افتاده و داستان با شرح وضعیت مرگ آغاز می شود که وحشیانه است. قاتلینی که خود را در مصاحبه با پلیس منزه جلوه می دهند. ارتباط احتمالی عاطفی-شغلی آنها با مقتول . نقطه اوج خیلی کلاسیک (یکی از شرکا قتل مست می کند و در مستی در حال اعتراف است که درست در همان لحظه .....! ) بعدش هم خیلی آسان قابل حدس زدن است . حالا یوسا اندکی هم بار اجتماعی به قصه اضافه کرده که خلاصه اش می شود اینکه در پرو مقامات عالی رتبه کشور – خصوصاً اگر نظامی باشند- از مصونیت و امتیازات خاصی برخوردارند که مردم عادی – به خصوص اگر سرخپوست و حتی دو رگه باشند- از آنها بی بهره اند و از این نوع مباحث. پلیس شهرستان هم فقیر و بی بودجه و ناتوان است و خون مظلوم پایمال می شود ! اما قاتل در نهایت خودکشی می کند! و بار کج به منزل نمی رسد!

3. راستش تا به حال با متنی مواجه نشده ام که نویسنده اش بتواند قانعم کند یا لااقل تحت تاثیرم قرار دهد که در بیست و سه چهار سالگی آنقدر تجربه فیزیکی (منظورم نوع تجربه ای است که جسم با آن مستقیماً درگیر باشد) یا تجربه ذهنی (که تبعاً از طریق مطالعه، آموزش رسمی و یا حتی تاثیر رسانه ها) کسب کرده که اثرش ارزش توصیه کردن داشته باشد . سر دسته های یوسا هم موید این حکم است. دقیقاً کتاب یوسا یک مشکل بزرگ دارد و آن این است که درونمایه ندارد. یعنی اصلاً یوسای جوان حرفی برای گفتن ندارد.

4. زبان ِ ترجمه «سردسته ها » خوب درامده. می شود باور کرد که یوسا هم همینجور نوشته. (شاید هم ترجمه بهتر از خود نثر یوسای جوان باشد). اما زبان یوسا در «چه کسی پالومینو مولرو را کشت؟» فاجعه است. شتابزده . آمریکایی . خیلی آمریکایی . بی هیچ ارزش زبانی از بعد ادبی. یعنی اصلاً با زبان خود یوسا در باقی کارهاش خیلی فرق دارد. این قضیه دو حالت دارد ؛ یا یوسا بد نوشته یا مترجم بد دراورده . واقعاً نمی شود فهمید.

وقتی باید به نوبل احترام گذاشت

2010-10-07T19:46:00.001+03:30

وقتی باید به نوبل احترام گذاشت

1.اگر این چند سال اخیر نوبل ادبیات را پیگیری کرده باشید ؛ واضح و مبرهن می شود که نوبل ادبیات بیشتر به پاسپورت و زبان های غالب (زبان هایی که سیطره سیاسی و اقتصادی دارند) داده شده و نه به ادبیات. حالا یکی و دوتا استثنا هم آن وسط پیدا می شود که می شود به آنها هم انگ و وصله سیاسی چسباند که خب وجهه ی ادبی شان غلبه دارد. حالا غولی برنده نوبل شده که آنقدر وجهه ادبی اش بزرگ هست که آنهمه فعالیت سیاسی اش باز در سایه شاهکار هایی قرار می گیرد که آفریده.

2. «گفتگو در کاتدرال، جنگ آخرالزمان ، سور بز ، مرگ در آند» . این چهار تا را هرکس نخوانده ................... بروید الساعه بخوانید. وقتتان را با وسوسه خواندن داستان های کوتاه و سه چهار مجموعه دیگر تلف نکنید. مستقیم بروید سراغ شاهکار ها. یوسا تنها کسی است که در حالیکه همه فضا و کلماتش منسوب به سیاست است ، شاهکار های هنری می آفریند که همه آن داده های سیاسی می شود زیبایی. خیلی بهتر از کلاسیک ها و رومانتیسیست های قرن نوزدهمی. یعنی به خوبی تولستوی می نویسد؟ .... جوابش را حدس بزنید .... اغراق نمی کنم.... شاید بهتر.

3. وقتی نوبل به «ماریو بارگاس یوسا» ی کبیر جایزه می دهد باید بهش احترام گذاشت.

فصل آب های سرد خزری

2010-10-02T23:03:00.000+03:30

فصل آب های سرد خزری

فصل آب های سرد خزری آرام آرام شروع می شود. جریان آب سرد و گرم نه فقط برعکس که کوران های آبهای گرم ، کم و کمتر و در میان موج های کم کم بزرگ و بزرگتر آب های سرد همسایه شمالی گم می شوند. انگار نه انگار که همین دو سه هفته قبل ، همین دو جریان با هم برابری می کردند. از ساحل که دورتر می شوی ، یک کیلومتر ، دو تا یا بیشتر ، آنقدر که خشکی ، بشود «ساحلِ دور» اوضاع سختتر هم میشود. آب های سرد خزری مسلطند، ........... موج های سرد ، آب سنگین و عضلاتی که تاب جنگیدن ندارند. طاقت آدمی کمتر می شود حالا از همین چند روز قبل.......... همین جاهاست که «اعماق » آدم را می کِشَند. نه.... «می طلبند» .

چقدر فرق هست این جاها با آن ساحل نزدیکی که آدم هایی که در آنند و همان جلوها غرق می شوند و من دوستشان ندارم. لعنتی ها ....... خزر برای تفریح نیست. برای همین است که آسان غرق می شوید.... خزر فقط جای زندگی نیست ؛ همه روح زندگی ماست.

قهوه تلخ

2010-09-23T14:10:00.000+03:30

قهوه تلخ

این همه استغاثه مهران مدیری برای اینکه ملت فارسی زبان کارش را «ندزدند» و مرتکب فعل مجرمانه «سرقت» نشوند؛ حال آدمی را خراب می کند. امنیت خاطر را می گیرد. از این همه بی پشتوانه گی که «مالکیت» دارد. از این که «مالکیت» هیچ حرمتی ندارد. دقیقاً هیچ. لااقل در اجرا. هیچ گونه نظام انتظامی قدرتمندی برای مقابله با «فعل مجرمانه سرقت» نیست. مگر سندی ، بنچاقی در دستت باشد و ماجرای مالی باشد مثل مِلکی و زمینی و... نمی شود انتظار داشت که هنر ارزش مالکانه پیدا کند. همین است که جلوی خلاقیت را می گیرد.

خوشی ها و روز های پروست

2010-09-22T21:49:00.000+03:30

خوشی ها و روز های پروست

«نمایشنامه های شکسپیر در اتاق تمرین زیباترند تا روی صحنه» مارسل پروست

1. ده داستان و یادداشت پراکنده از پروست در عنفوان جوانی . سیاه مشق؟ ... در همین حدود و حوالی . مهدی سحابی فقید و ناشر، این کتاب را باستان شناسی در جستجوی زمان از دست رفته نامیده اند. یعنی ریشه ی بیشتر ایده های در جستجو... را می توان در همین کتاب پیدا کرد .

2. داستان های پروست خیلی «خانه» ای اند. این را بر وزن آپارتمانی بخوانید . یعنی همه چیز مبتنی است بر وقایع و اعمال ساکنان «خانه» و میهمانان و آنها که می ایند و میروند. «خانه» مرکز دنیاست. بدیهی است در چنین تِمی حضور کاراکتر های مونث زیاد می شود و روابط شخصی و عاطفی و «توجه» می شود پیرنگ اصلی . ها؟ این خوب نیست. زود ملال آور می شود. حتی برای خود پروست. می شود نوعی عذاب وجدان. عذاب وجدان از لذت های مبتذل مهمانی ها و از دست دادن زمان پر ارزش . این را پروست هم می گوید . ولی باز عمر آدم هایش را در همین محافل تباه می کند. « محیط برازنده محیطی است که عقیده هر کسی پیرو عقیده همه است ! اگر عقیده اش عکس عقیده دیگران بود چه؟ به آن می گویند محیط ادبی!» . علاوه بر این پروست راجع به خواهران فرانسوی هم زیاد تحلیل و توصیف و تفسیر دارد که زود تکراری و قرن نوزدهمی و ملال آور می شود به جز این یکی : « هوشش به نظر من به زیبایی اش لطمه میزند... از او جدا شد ، معشوقه دیگری یافت که زیبا ولی بی عقل بود.»

3. - « علاقه شما به موسیقی ، به تفکر ، به کار خیر ، به تنهایی و به روستا دیگر جایی در زندگی تان ندارد . موفقیت و خوشگذرانی همه وقتتان را می گیرد. اما آدم فقط وقتی احساس خوشبختی می کند که کاری را که با گرایش های عمیق وجودش دوست دارد انجام بدهد.»

-ویولانت پرسید : « از کجا می دانی؟ تو که تجربه اش را نداری؟»

-اوگوستن گفت: « همین که فکرش را کرده ام یعنی تجربه کرده ام. اما امیدوارم که بزودی از این زندگی عبث احساس انزجار کنید.»

الفبای افغان

2010-09-02T22:42:00.000+04:30

الفبای افغان

1. یادمان رفته بود مخملباف هنرمند هم هست. هنرمند خوبی هم هست. آن روز ها که بود ، فیلم خوب می ساخت. مستند بهتر می ساخت. چه در فرم و چه در ایده خلاقیت و ظرافتی داشت که فوران می کرد . مهاجرت و بی مرزی نبوغ و خلاقیت را می کشد... کشت . متاسفم . همین.

2. الفبای افغان مستندی است برای شرمسار شدن . برای خجالت کشیدن. وقتی مخملباف صبورانه زندگی افغان های مهاجر در ایران را نشان می دهد که از جنگ ، بی آبی ، بی نانی پناه آورده اند ،اما از حداقل ها هم محرومند و زیبایی هنوز در چشمانشان هست آدم از آدمیتش خجالت می کشد. خب وقتی مدرسه ای ایرانی برای آموزش شان نیست لاجرم باز می گردند به سوی تنهای کسی که بهشان چیزی می آموزاند : یعنی طالب .

3. با این همه سختی و حقارت ... این همه عذاب وجدان ... این همه شرم ... این همه احساس گناه ... چگونه به زندگی امیدوارند پسران و دختران افغان؟ ... مخلملباف خوب ساخته فیلم را. بعد از نه سال هنوز آدم را میخکوب می کند و بوی کهنگی ندارد.

«جایی که زندگی مدام دارد می میرد»

2010-08-31T22:15:00.001+04:30

«جایی که زندگی مدام دارد می میرد»

درباره «درانتظار تاریکی، در انتظار روشنایی» ایوان کلیما

1. تجربه زیستی در کشور هایی که دیکتاتوری را تجربه می کنند ، احتمالاً تجربه منحصر به فردی است. چون دیکتاتور دانا و خیرخواه کشور حضور و نظر و سلیقه اش را به همه وَجَنات و سَکَنات ِ آحادِ ملت اماله می کند و باید به خاطر همه چیز از آن عزیز فرزانه (یا ایادی) مجوز بگیری. خب همین باعث می شود وقتی هر کس می خواهد مرتکب فعلی و آفرینشی شود ، کارش لااقل نا خودآگاه یک ربطی به آن وجود مبارک پیدا کند. اما قضیه اینجاست که در یکی دو کار ، ذِکر ِ مَنویات یا افکار داهیانه ی همان بزرگوار ، چه به جّد و نقد و چه به طعن و سخره ، ارزش هنری و جذابیت دارد ، بیشتر که شد ... خب ملال آور می شوند. چرا که تقریباً همه دیکتاتور ها ، کارنامه مشابهی دارند. همین مفاهیم (به قول برخی علما کانسپت) را خود ایوان کلیما در کتابش نوشته ... اما عالم ِبی عمل است.

2. یک موضوع بسیار مهم دیگر که کلیما هم کتاب را با محور آن چرخانیده و تقریباً تمامی نویسندگان غیر کمونیست هم با آن موافقند ، این است که گیرم دیکتاتور را ساقط کردیم و فضای گرما و صمیمیت بر آحاد ملت حکمفرا شد ؛ خب بعدش همه چیز به سرعت باز می گردد به همان روال سابق . همان فساد اداری و آشنا بازی و حق حساب و اعمال سلیقه و قس علی هذا. خب خودش هم می گوید دِپرِسَم . قهرمان کتابش هم همین طور. عیال هم که اختیار نکرده و اولاد هم ندارد. در مجموع در ایام آزادی و در چهل و هشت سالگی فقط یک ماشین تمام اتومات گوجه ای دارد..... و به جای فیلم هنری و «فیلم ِ خودش» ، تصاویر قبیحه تولید می کند.

3. «اکثر مردم نمی توانند زندگی ای متفاوت با زندگی واقعی شان را متصور شوند . می توانند رویایش را در سر بپرورانند، حتی می توانند به خیابان ها بروند و برایش تظاهرات کنند ، اما چگونگی اش را نمی توانند متصور شوند.»

پی نوشت:

1. همه ارجاعات به خود کتاب است

2. در توصیف احوالات دیکتاتور ها ، بلاتردید «ماریو بارگاس یوسا » بی رقیب است.

کار ِگل... ایوان کلیما!

2010-08-30T22:14:00.001+04:30

کار ِگل... ایوان کلیما!

1. راستش حول و حوش هفتصد سال پیش شیخنا «سعدی» کلمات مبارکی (به تعبیر فروغی ِکبیر) در کتاب شریف گلستان نوشت ؛ که هنوز فصیح ترین و بلیغ ترین ِ کلماتند در وصف اشتغال ِ اجباری و دوری از کار دلخواه. که شیخ در حکایت ملال از یاران دمشق و سرگردانی در بیابان قدس و اسارت در طرابلس فرمود : «کارِگل» در مقابل «کار دل». این کلمات هنوز بعد از هفتصد سال ، بهترین کلمات اند در این اوصاف. (این اصراری که من در استعمال «کلمات» دارم، تعبیر مصرانه ی است که فروغی کبیر به کار گرفته.)

2.ایوان کلیمای چک که دست بر قضا یهودی هم هست و نوجوانی اش را در اردوگاه های نازی گذرانده (شرح مبسوطش را در «روح پراگ» بخوانید) در ایام سیطره کمونیسم در چکسلواکی هم علی الظاهر اوضاع مساعدی نداشته (این علی الظاهر را برای این نوشتم که لج دوستان را در بیاورم) و دچار دایره سانسور و کنترل و تعقیب بوده و در نتیجه لا اقل برای مدتی کار دل را رها کرده و به کار گل پرداخته. این کتاب دقیقاً «حکایات» ِ ایوان کلیما ست از این کارِ گل. یعنی بیوگرافی یی ست که به خیال آمیخته شده . حالا فرقش با شیخ ما این است که شیخ ما حکایت کار گل اش را در باب اخلاق درویشان گفته و به نهایت ایجاز و اختصار برگزار کرده (نتیجه اش این است که باید در خیال غرقه شوی تا شیخ را احساس کنی) اما کلیما در نهایت اطناب و ذکر کل ما وقع با تمام جزئیات. (نتیجه اش خستگی و ملال)

3.در بین همه حکایت های کلیما همان اولی از همه بهتر است. داستان قاچاقچی کتاب. : یکبار نیکلاس (همان قاچاقچی کتاب های خارجی و تبعاً ممنوع از نظر دولت کمونیستی) با حیرت از من پرسیده بود : «مردم برای چی تلویزیون تماشا می کنند ؟ آنها که می دانند بِهِشان دروغ می گویند.»

کالیگولا

2010-08-15T15:51:00.001+04:30

کالیگولا

«چه کسی به تو می گوید من خوشبخت نیستم؟» کالیگولا

1. آدم ها به دو گروه تقسیم می شوند : آنها که با آلبر کامو ارتباط برقرار می کنند و انها که نمی کنند. راه دیگری نیست. برای بعضی ها حرف های کامو تجربه هاشان را مُتِجَسِّد می کند . بعضی ها هم اصلا تجربه های ذهنی شان هیچ ارتباطی به کامو پیدا نمی کند.

2. اینکه نمی شود یک داستان رومی را در سالن های فقیر تئاتری ایران اجرا کرد اصلاً نیاز به توضیح ندارد. همین قضیه باعث ابتکارمی شود. حالا که لباس و دکور رومی نداریم ، می شود با لباس های معاصر و دکور معاصر – خیلی نزدیک- داستان را روایت کرد. انصافاً ایده کارگردانانه ی قوی یی است ، روایت زوال زندگی یکی از سفاک ترین حاکمان روم در فضای آشپزخانه مدرن . استعاره ی خرد کردن و پوست کندن و پختن. حالا می شود بازیگری مکانیکی و انتخاب بازیگر خیلی جاها نامتناسب و ریتم کند و نور پردازی ناهماهنگ کار را به خاطر همین ابتکار ندید.

3. متن کامو علاوه بر ارزش اخلاقی و اجتماعی آن ، به شدت سیاسی است. لا اقل وقتی کالیگولا در تهران اجرا شود ، قطعاً سیاسی است. وقتی کالیگولا به همه تجاوز می کند ، از همه می دزدد ، هر که را می خواهد می کشد و فریاد می کشد : حکومت کردن یعنی دزدیدن ، و حتی به وفاداران ِ منتقدش رحم نمی کند و آنها را هم می کشد و شادمانه خانه ها و زندگی ها را ویران می کند ، خیلی سخت است متن را صرفاً اخلاقی ببینی.

4. بهتر نبود نقش کاسونیا را نگار جواهریان بازی می کرد و کالیگولا را سیامک صفری ؟ ... اصلاً چرا فقط می شود سیامک صفری را در نقش دیکتاتور ها سفاک در سالن های تئاتر تهران باور کرد؟ چرا من هیچ کس دیگر را باور نمی کنم؟

تهران در بعد از ظهر

2010-08-15T15:49:00.000+04:30

تهران در بعد از ظهر

مصطفی مستور بعد از پنج سال ، یعنی درست بعد از «استخوان خوک و دست های جذامی» و «حکایت عشقی بی قاف و بی شین و بی نقطه» باز کتابی نوشته که ارزش خواندن و دیدن دارد. قصه هایی که به شدت دیداری اند و برخلاف باقی کتاب ها در این پنج سال ، ارزش تخیل کردن دارند. «هیاهو در شیب بعد از ظهر» جدا از کاراکتر ها ارزش دیدن دارد. بیشتر به یک تابلو امپرسیونیستی میماند از دور. وقتی ادم ها را نشناسی. خود « تهران در بعد از ظهر» کولاژی است جذاب. باقی داستان ها هم.

شمایل تاریک کاخ ها

2010-08-15T15:46:00.000+04:30

شمایل تاریک کاخ ها

1. اصلاً وقتی نویسنده ای را قبول داشته باشی ، حق اعتراض به کار هاش را نداری. چرا؟ ... چرا ندارد. به ضرورت احساس می شود. تمام.

2. «آتش بندان» تجربه است. تجربه ای امریکایی. ژانری که باید آنرا حالا ژانر دن براون نامید. نمی شود. نشده است. اصلاً اصلش هم فقط عامه پسند است و ارزش زیبایی شناسیک ندارد. چه برسد به تجربه ایرانی اش.

3. «شمایل تاریک کاخ ها» خیلی سناپوری تر است. وقتی راجع به آدم های زمان ما ، حرف می زند ، میشود نگفته های ناخودآگاه را در پَسِ کلمه ها خواند. کلمه های سناپور همیشه ما را غرق خیال می کند اما آدم ها و تجربه ی زیستی «شمایل تاریک کاخ ها» اینگونه نیستند. مگر دیگرانی که اصلاً سایه های گذران داستانند. این ادم های معمولی طبقه متوسط مثل آدم های «ویران می آیی» و «نیمه غایب» نیستند. بزرگتر شده اند . ولی خوبتر نشدند.

فوتبال علیه دشمن

2010-08-15T14:29:00.001+04:30

فوتبال علیه دشمن

«داور ، زنت را جلوِ مقبره لنین (...)» ص 97

1. همه کتابی که سایمون کوپر نوشته و عادل فردوسی پور ترجمه کرده است تلاشی است برای حل این پرسش که چرا فوتبال را دوست داریم؟ ... خب این سوال برای اکثریت جامعه اصلاً اهمیتی ندارد چرا که لذت بردن از فوتبال برای شان کاملاً بدیهی است. اما «فوتبال علیه دشمن» برای همان گروه اقلیتی نوشته شده که برای توجیه این تمایل –یعنی علاقه به فوتبال- نیازمند ارجاعات فرامتنی اند. جماعتی که از اینکه علناً تیمی را و بازیکنی را دوست بدارند ، شرمگینند و استادیوم رفتن شان را در خفا مرتکب می شوند. این کتاب بیشتر برای همین جور آدم هاست.

2. از زمانیکه فوتبال گسترش جهانی پیدا کرده جبهه ی اصلی دعوا های قومی و نژادی - از دوز پایین تا غلظت های بالاتر- از میدان جنگ به زمین فوتبال منتقل شده. بیشتر کتاب از همین نگاه به فوتبال نگاه می کند. دعوای آلمانی ها و هلندی ها. اقلیت های غیر روس شوروی و روس ها . آفریقایی ها . سلتیکی ها با رنجرز. و دعوای کاتالانی ها با اسپانیایی ها.

3. فصول مربوط به شوروی و سایر کشور های بلوک شرق و آرژانتین و کرواسی از بهترین و جذاب ترین فصل های کتابند. جایی که دولت ها تیم داری می کنند و اوضاع خیلی .... خیلی ... خیلی (....................).

4. کتاب یک فصل واقعاً مفرّح هم دارد. فصلی که راجع به آمریکایی هاست. مملکتی که شاید ده درصد از حجم صفحات ورزشی روزنامه ها هم به فوتبال اختصاص نمی یابد. : ص 281«آمریکایی ها هرگز متوجه نشدند که فوتبال ورزش آقایان است.»

5. ص 324: «یک روز در 1966 ، خبرگزاری رسمی چین گزارش داد : مائو تسه تونگ پس از نه مایل شنا در رودخانه ی یانگ تسه در شانزدهم ژوئیه ، راحت و ارام بود. این خبر نشان می داد مائو برخلاف شایعات نه فلج بود و نه مرده بود. همچنین زمان یاد شده به طوز ضمنی اشاره می کرد که او در سن 75 سالگی! رکورد شنای این مسافت را شکسته است. حتا در حین این رکورد شکنی به مردم چین کمک هم کرده بود. همان آژانس خبری گزارش داد: در حالیکه مائو در بین موج ها حرکت می کرد با اطرافیانش حرف هم می زد و وقتی زن جوانی را نزدیک خودش دید که فقط یک نوع شنا بلد است ، کرال پشت را هم به او یاد داد. » .... اغراق از نوع آسیایی!

برهوتِ عِقش!

2010-08-05T13:44:00.000+04:30

برهوتِ عِقش!

1. راستش مدت هاست که برخلاف همه انتظارات و تصوراتم راجع ادبیات قرن بیستم فرانسه هر چه می خوانم به شدت ملال آور و خسته کننده است. حالا اگر یکی دو نفر که مخاطب عام تری دارند مثل اریک امانوئل اشمیت و یاسمینا رضا را استثنا کنیم ، از آن تیپ ِالیت ِ انتلکتوئل فرانسوی که نوبلیستند و گنکور و جایزه آکادمی را برده اند واقعا چیزی در نیامده که ارزش ِ حتی یک بار خواندن را داشته باشند. لااقل من به کسی توصیه نمی کنم. درخشش های تیره ای هست . ولی در قیاس با قرن نوزدهمی ها اصلاً به شمار نمی آیند.

2. «برهوت عشق» فرانسوا موریاک را اصغر نوری ترجمه کرده که سلیقه و زبان خوبی در ترجمه دارد. اما قضیه این است که قانونی هست که : یک مترجم بد می تواند یک کتاب خوب را خراب کند اما یک مترجم خوب هیچوقت نمی تواند یک کتاب بد را خوب در بیاورد مگر اینکه وارد فاز ِتالیف شود. تبعاً فرض را بر این می گذارم که ملاک و سلیقه خوب و بد بین ما مشترک است و جای بحث ِ تعریف خوب و بد که مشمول قاعده دور و تسلسل است را ندارد.

تردید

2010-08-03T23:25:00.000+04:30

تردید

به قول شاملو ، شکسپیر را دوست تر دارم. اصلاً «حکایت» های شکسپیر را همان جوری دوست دارم که «حکایات» استادنا الاعظم سعدی را دوست دارم. هم فارغ از شیوه روایت و هم با همان گونه که روایت کرده اند. خب به گمانم به دو دوست دو تا عذر خواهی بدهکارم بابت «تردید» که فکر می کردم فیلم خوبی است و دوباره تنهایی دیدم و اصلاً خوب نبود که خیلی هم افتضاح بود. ها؟ خب اسیر ایده فیلم شده بودم . اینکه نمایشنامه عزیزی مثل هملت را بشود به فارسی روایت کرد و روحش را گرفت و جسمش را ساخت ، دغدغه ی همیشگی من بوده و هست. خب همان وقت فکر کردم ، آن جورکه می خواستم شده – همه اش در ذهن داشتم تطبیق می کردم افلیا را و هملت را و هوراشیو را و پولونیوس را و کلادیوس را با نسخه فیلم و همه اش با همین انتخاب های واروژ موافق بودم که چقدر خوب انتخاب کرده – الا گرترود که فاجعه بود- و بعد پیشگویی را و خانه را و اصلاً یادم نبود که پس کارگردانی کو؟ که اصلاً بستر واقعی داستان کو ؟ ... حیف ... ببخشید... من هملت را دوست تر داشتم . داستانی که هر چیز من دوست دارم دارد ، مثل کلمات شیخ ِاجل.

دنیای تکنوکراتها

2010-08-03T23:23:00.000+04:30

دنیای تکنوکراتها

وضعیت بد یعنی وضعی که دور و بر آدم را تکنوکرات ها اشغال کنند. خب هر چقدر هم بخواهی آدم ِفقانسهِ ز- اِ -اَنتِلکتوئل باشی ، لیمیتت میل می کند به اینکه خودت هم به یک تکنوکرات بدل شوی. تکنوکرات ها سلیقه هنری بدی دارند – حتی نخبه ترین هاشان- . هنر و ادبیات را –آگاهانه- برای سرگرمی در ایام فراغت می خواهند. یعنی فرق می کنند با باقی ملت. اینها می فهمند و بد را انتخاب می کنند.

کتاب های بد ، فیلم های بد

2010-08-03T23:21:00.000+04:30

کتاب های بد ، فیلم های بد

1. دو سه ماه است که رمان بد زیاد می خوانم. هر چه می خوانم خوب نیست. شگفت زده نمی شوم. غالباً حسن شهرت دارند ولی بعد ... خیلی زود نا امید می کنند. بیشتر کار ها آکنده از توصیفات اغراق آمیز و در عین حال ملال اوری اند که متمرکزند بر زندگی ابلهانه جنسی مشتی کودن و همراه با اظهار فضل های حکیمانه نسل های قبل . خب به همین خاطر راجع به خیلی کتابها چیزی ننوشتم. نوشتنم نیامد. حتی در مذمت.

2.دو سه ماه هم هست ، فیلم بد زیاد می بینم . فیلم های روی پرده که فاجعه مطلقند. فیلم های دیگر هم همینطور .انگار هیچ ایده خلاقانه ای نیست یا من نمی بینم . چرا فکر می کنم همه چیز در سیطره کلیشه های اعتقادی جوانان سی و چهل سال پیش است؟

هفت دقیقه تا پائیز

2010-06-29T23:00:00.000+04:30

هفت دقیقه تا پائیز

1. عمده ی سینمای ایران – تئاتر را نگفتم چون هنوز به این گسترده گی دچار نشده - سوژه یی ندارد مگر روابط شخصی و کاملاً خصوصی زنان و مردان، آنهم طبقه متوسط و البته بیشتر طبقات فرودست که مشکلات جدی عاطفی و مالی دارند. حالا ممکن است اعتراض شود که مگر هنر های دراماتیک باقی دنیا سوژه های دیگری دارند که همه همین هست و آنرا در ژانر های مختلف عرضه می کنند ، ملت هم اقبال دارند و مگر چند نفر حوصله سینما تِک و موج ِ نو و فرانسوی ها و سوژه های انتلکتوئلی... را دارند؛ که خب ... من جوابی ندارم. اما راستش اگر زندگی ایرانی همین هاست که تصویر می شود و در همه ژانر ها – مگر چند کارگردان خاص - همه نقاط عطفش به عروسی و عزا و گاه مهمانی ختم می شود ؛ واقعاً زندگی لجن و مزخرفی است که ارزش کار دراماتیک را ندارد.

2. هدیه تهرانی جداً یک استعاره است. نماد زن متفاوت در زندگی ایرانی . حتی وقتی که از سالهای دهه هفتاد سال هاست که گذشته و لااقل در حافظه سینمایی این زمان آنقدر هست که بشود گفت خیلی..... هدیه تهرانی نماد ایستاده گی زنانه است در برابر «سیطره ی جنس» ِ مذکر. زنانگی نابی که تصویر دراماتیزه شده اش – حتی در درام های بد- بیش از هر احساس دیگری ، حس «حُرمت» را بر می انگیزد. احساسی که همیشه فاصله فیزیکی و احترام اجتماعی را طلب می کند . و البته این چیزی است که در همان زندگی لجن و مزخرف ایرانی پیدا نمی شود.

3. نمی دانم چرا اینقدر در سینما و تئاتر فارسی ، تاکید می شود وقتی آدم ها در گیر مشکل و گره لا ینحلی هستند باید از خود رفتار های هیستریک نشان دهند ، آنهم با غلیظ ترین وجه ممکن . یعنی واقعاً کارگردان یا سناریو نویس همچنین آدم هایی را دیده اند؟ و به این گسترگی بوده اند ؟ ... یا فقط توجیه دراماتیک دارند به قصد تاثیر گذاری ؟ که قطعاً نیست و ندارد. اصلاً حیرت می کنم از این قضیه . متاسفانه این فعل در بین بچه های تئاتر گسترده تر هست . اصلاً خیال می کنم بچه های ما فکر می کنند هر کس روی سن –یا در برابر دوربین- رفتار هیستریک تری داشت بازیگرتر است . که نیست و قطعاً نیست که اگر این گونه بود الان به جای مکتب استانیسلاوسکی ، مکتب سیلوستر استالونه داشتیم.

پی نوشت : این یادداشت ارتباط مستقیمی به فیلم « هفت دقیقه تا پائیز» علیرضا امینی ندارد که احساسات تبعی و حتی بی ربط ناشی از فیلم است.

چه شاد بود روز های نوجوانی ما

2010-05-23T16:09:00.001+04:30

چه شاد بود روز های نوجوانی ما

نخواستم این یادداشت بماند.

«یکی مثل همه » فیلیپ راث

2010-05-17T11:55:00.002+04:30

عقیمی ِزیبایی شناختی ِبرگشت ناپذیر

«یکی مثل همه » فیلیپ راث

1. راستش نتیجه «ریویو» خوانی های شتابزده این دو سه ماه قبل مسبب آشنایی با دو سه نویسنده آمریکایی شده بود که هنوز به فارسی ترجمه نشده اند و آن کسی که بیشتر از همه برایم جذابیت پیدا کرده است نویسنده ی آمریکایی ِیهودی یی است به نام فیلیپ راث که کتاب های جذابی به نام (I Married a Communist) و (My Life As a Man) را نوشته است. اما هنوز در هیجانات این اکتشاف غرقه بودم که در همین دو ماه اخیر دو کتاب از فیلیپ راث به فارسی ترجمه شد! «یکی مثل همه» به ترجمه پیمان خاکسار و «خشم» فریدون مجلسی.

2. سوژه اصلی این کتاب فیلیپ راث روایت داستانی «پیری و تنهایی» است. کتاب داستان زندگی مردی را روایت میکند که درخانواده ای یهودی و مهاجر در ساحل شرقی آمریکا و از طبقه متوسط به دنیا آمده ولی به یهودیت پایبندی ندارد و از نظر اخلاقی همواره انتخاب هایی کرده خلاف نُرم (Norm) ِ اخلاقی عرفی و عدم پایبندی به نهاد خانواده و درنهایت در انزوا و تنهایی در هفتاد و یک سالگی می میرد . کتاب پر است از آه و ناله های ناشی از پیری و بیماری های همان سن و سال و راهکار درمانی یی که از دهه هفتاد و هشتاد میلادی به مرور به دانش بشری اضافه شدند و هر سال مرگ ناشی از بیماری های مربوط به کهولت سن را عقب می اندازند و تمام .(دقیقاً کل کتاب همین است!) راث داستان را پر از پَرِش های زمانی نوشته که به نظرم هیچ ارزش زیبایی شناختی ایجاد نمی کند اگرچه در روایت داستان سکته یا تعلیق هم ایجاد نمی کند. (و همینطوری واسه خودش هست!) . کار تکنیکی خاصی هم ندارد مگر اینکه خیلی تصویری و سینمایی نوشته شده. کتاب در مجموع برای خواهران و برادرانی مناسب است که در سنین جوانی به عیش و نوش مشغولند و در پیری اوضاع شان خراب می شود. مصرع ِ مرتبط ! : وای اگر از پسِ امروز بُوَد فردایی!

3. یک فرق بزرگی هست بین نویسندگان حرفه ای آمریکایی و اروپایی با الباقی دنیا و آن اینکه آنها وقتی راجع به سوژه ای می نویسند دقیقاً در موردش اطلاعات کسب می کنند طوری که اگر اهل فن و لا اقل آنهایی که به ضرورت با آن سوژه ها آشنایی دارند و در زندگی با آن موقعیت ها مواجه شده اند ، آن متن را می خوانند به جهل ِمرکّب نویسنده نمی خندند. دقیقاً خلاف نویسندگان باقی دنیا که راجع به همه سوژه ها به عوامانه ترین و ابلهانه ترین وجه ممکن اظهار نظر می کنند و اطلاعات و سوادشان حتا از نویسندگان قرن هجده و نوزده هم کمتر است و مطلقاً از دقایق ِعلوم و تکنولوژی بی خبرند . انگار که یک شوفر یا دکّان دار بیاید و راجع به مسائل اظهار نظر کند. خیلی خودشان را بکشند اسم دارو یا بیماری را درست بنویسند بدون اینکه لای یک کتاب فارماکولوژی یا یک درسنامه پزشکی را باز کنند و لااقل درمورد آن سوژه اطلاعاتشان جامع باشد. حالا فکر این را بکن که نویسندگانی در آمریکا و اروپا (تبعاً منظورم نویسندگان پاپ و عامه پسند و استیون کینگ و دانیل استیل و امثالهم نیستند ) هم هستند که ضمن حفظ نگاه انتقادی و روشنفکرانه شان لا اقل هر دو یا سه سال ، یک کتاب منتشر می کنند و کتاب هایشان باز از همین بُعد ِدقت و تجربه قرن بیستم را داشتن و آشنایی با علوم و تکنولوژی یی که فقط در همین صد و چند ساله به دانش بشری اضافه شده و از همه دانش بشری در چند هزار سال هزاران بار بیشتر است ؛ بی بهره نیست . این را قیاس کن با نویسندگان آسیایی و فارسی زبان که ده سالی یک کتاب در می آورند و آنهم با سوادی در حد مرحوم ِ گوستاو فلوبر و آخرش برادر جرج برنارد شاو. آنهایی هم که بیشتر کتاب در می آورند که دیگر فاجعه اند. (البته استثنائاتی هم هست مثل موراکامی ، شهریار مندنی پور ، حسن سناپور و اورهان پاموک و دو سه نفر دیگر)

4. ترجمه پیمان خاکسار به جز اینکه احتمالاً بعضی جاها به خاطر اینکه فیلیپ راث با قوانین نشر در ایران آشنایی نداشته و در نتیجه مترجم مجبور به «حذف و تعدیل» شده ، انصافاً بی نقص و جذاب است. زبان ِ راث را خوب در آورده . دقیق و در عین حال پرکشش. اصطلاحات پزشکی را هم خوب به فارسی نوشته. همان جوری که بکار می رود. این تکه که احساس پیرمرد را قبل از مرگ توصیف می کند هم خیلی عالی به فارسی در آمده :

«هیچ چیز نمی توانست شعله زندگی ِکودکی را خاموش کند که زمانی بدن بی عیب و لاغرش مانند اژدر بر امواج عظیم اقیانوس اطلس سوار می شد. خلوتی دریا ، بوی آب شور ،و خورشید سوزان! با خودش فکرکرد که نور خورشید سوزان همه جا نفوذ می کند و هر روز تابستان بازتابش از روی دریای پر تلاطم چشم را خیره می کند . گنجی از نور ، چنان بی کران و پر ارزش که انگار دارد با ذره بینی که حروف اول نام پدرش روی آن حک شده سیاره گرانبها و بی نقص را زیر نور آن تماشا می کند ..... موقع ِبیهوشی هر احساسی داشت جز فنا شدن ، هنوز مشتاق بود از زندگی سرشار شود ؛ ولی با این وجود هرگز بیدار نشد. ایست قلبی. دیگر ، رها از بودن ، قدم به نیستی می گذاشت بدون اینکه حتا بداند کجا می رود. همان چیزی که از اول از آن می ترسید.»

در باب مجاهدت های برادر زم!

2010-05-16T19:06:00.001+04:30

در باب مجاهدت های برادر زم!

1. این مدیوم تلویزیون کلاً دارد سینمای ایران را تباه می کند . (لااقل از بعد زیبایی شناختی). وقتی فیلم یا میدل شات است و بیشتر اوقات کلوزآپ و ما مکرراً با هنر نمایی خواهران و برادران گریمور در حوزه پر کردن چاله چوله های سیمای بازیگران و القای بعضی برجستگی ها مواجهیم و حرکات دوربین سردست (از نوع ِبچه ها دلشون خواست) و جلوه های فتوشاپیستی! نیز بر کل ماجرا سیطره دارد .آنوقت خب این «فیلم» هست اما «سینما» نیست اخوی. بده جمعه ظهر کانال یک پخش کند.

2. جمعی از دوستان مشکل دار از نوع تصویری را آنتن می دهیم ، آنها هم با «تبلیغ» معارف و ارزش ها یه حالی می دهند از جمیع جهات و بطور کلی دور هم خوشحال هستیم. مصرع ِ مرتبط: ما برای وصل کردن آمدیم.

3. دموکراسی در روز روشن! .... اخوی شما چرا ! لا اقل می گفتی مردم سالاری ... اصلاً این «تعبیر» چه ربطی دارد به ماجرا اخوی؟ .... لابد می خواهیم بطورکلی دو تا مفهوم از جهان متمدن که به تازه گی با آنها آشنا شده ایم را درادبیات عوام صلوات بدهیم و اینا . ضمن تبلیغ معارفی چون گناه و نکیر و منکر و لپ تاپ و وکالت تسخیری و ارژنگ هخامنشی و کارگردان دگر اندیش و خواهر ضیغمی و بطور کلی زندگی و مرگ دست برادر گلزار است و شوخی ها و کنایات حاوی تلمیحات دینی.

4. اخوی ! حرف های منبر را نمی شود در سینما زد ......... آخر از هر فرصتی که نباید استفاده کرد .......... سینما وسیله نیست ........ چرا زور میزنی؟

انقلاب در ماهیت سیاست

2010-05-14T16:22:00.000+04:30

انقلاب در ماهیت سیاست

1. اینکه حزب کارگر به عنوان قدیمی ترین حزب چپ اروپایی (با سابقه پیوسته فابیانی) شکست بخورد و شان یکی از دو قطب بودن را از دست بدهد ، به اندازه فروپاشی شوروی اهمیت دارد.

2. فرانسه و بریتانیا قدیمی ترین و اصیل ترین دموکراسی و «جامعه» به مفهوم مدرن آن هستند. اینکه مفهوم قرارداد اجتماعی و مسئولیت مدنی و عمده مفاهیم منتج از این ایده ها منجر به پدید آمدن مفهومی مدرنی از اجتماع انسانی شده که «جامعه» نام دارد و این دو جامعه منشا صدور اصلی ترین جریانات فکری و فرهنگی در جهان مدرن بوده اند و هستند ، واجد این نکته است که هر تحولی در ماهیت سیاست در این دو «جامعه» به شدت بر فضای ذهنی و فرهنگی باقی دنیا اثرگذار خواهد بود.

3. اگر این شکست را برای حزب کارگر جدی بگیریم و صعود لیبرال دموکرات ها را به دولت؛ فکر می کنم آن انقلاب بزرگ پاردایمی در ماهیت سیاست در جهان دارد اتفاق می افتد. اینکه دوگانه رقابت طبقاتی و اقتصادی کارگر/ محافظه کار پس از قریب یک قرن تسلط ؛ بدل به رقابت اخلاقی (تفاوت در شیوه زندگی) لیبرال/ محافظه کار می شود. و این به گمانم سرآغازی برای دگرگونی ژرف در ماهیت سیاست و البته بازگشت به جهان پیش از سیطره مارکسیسم است. البته این مسئله با دوگانه پارادایمی دموکرات / جمهوریخواه در ایالات متحده هم قبال مقایسه است. اگر چه به گمانم این قدر که در اروپا مسئله رادیکال است ، در آمریکا عمیق نیست.

4. شکست های مکرر سوسیالیست های فرانسوی و حالا شکست حزب کارگر در بریتانیا ، مهمترین تاثیرش در جهان فرهنگی منزوی شدن فیلسوفان و روشنفکرانی است که به تحولات تاریخی و رادیکال می اندیشند و به مسائل اخلاقی بی توجه اند . و اینکه لیبرال ها جایگزین جریانات چپ شوند و به گمانم اگرچه در کوتاه مدت باعث کاهش تعداد مخاطبان روشنفکران و هنرمندان منتقد شود ولی در دراز مدت منجر به بالا رفتن سپهر دانش عمومی جامعه شده و با افزایش رفتار های عقلانی با سویه انتقادی، فرهنگ جامعه را بالاتر می برد.

تغییر

2010-05-05T15:48:00.000+04:30

تغییر

راستش برخلاف قاطبه دوستان و آشنایان من از «بازی ِ اروپایی انتخابات» بیشتر هیجان زده می شوم تا نسخه پرطرفدار آمریکایی و مقلدان اش در خیلی از کشور ها و البته نسخه های صوری اما خشن ِآسیایی . در بین اروپایی ها هم ، دموکراسی های مادر یعنی «جمهوری فرانسه» . «بریتانیای کبیر» را ترجیح می دهم. این رقابت ها علیرغم ثبات قابل ملاحظه ای که دارند و حداقل تغییری که در رادیکال ترین وضعش ممکن است اتفاق بیافتد ، برایم آنقدر جذاب است که هر روز سری به گاردین و بی بی سی یا لوموند و فیگارو بزنم جدول ها و پیش بینی ها ببینم و....... غرق رویا و تخیل شوم. تفریح غریبی است که از روزگار انتخاب بلر بعد از سالها سیطره محافظه کاران و آن نبرد رویایی شیراک و لوپن و البته خداحافظی متواضعانه ژوسپن دچارش شده ام. حالا هم با اینکه میدانم ، براون هنوز برای بریتانیا مرد مناسب تری است اما اگر می توانستم به نیک کَلِگ رای می دادم.

گراند دپرسیون

2010-05-01T16:52:00.004+04:30

گراند دپرسیون

1. این مدیران وزارت فخیمه علوم هم خدای برنامه ریزی اند. امسال موفق شدند بعد از سالها جشنواره تئاتر دانشگاهی را از هفته اول اردیبهشت جابجا کنند که مبادا برای جماعت تئاتری ِ دانشگاهی ِمملکت حق سرقفلی بوجود بیاید که هفته اول اردیبهشت متعلق به ماست. نتیجتاً اگر دلبسته تئاتر دانشگاهی باشی و از «بد حادثه» در همان تاریخ تهران نباشی ، نوستالژی سالهای قبل نکشدت که چرا امسال «هفته اول اریبهشت» نیستی .

2. امسال لعنتی . امسال خیلی لعنتی. حالا که هفته دوم اریبهشت هم شده و من «نمی توانم» باشم. راستش من فقط می خواهم بیننده باشم و نه چیز دیگر حتا بلیط مهمان و رایگان و نصف قیمت هم نمی خواهم. خیلی ها این را نمی فهمند اما «جشنواره تئاتر دانشگاهی» برای بچه هایی که برایشان چیز های مهمتری هم غیر از تکالیف درسی و روابط خصوصی و نشان دادن خودشان و رفتن و این جور چیزها... وجود دارد به مراسمی آئینی می ماند برای تجربه زیبایی. زیبایی ِ ناب . مطلق. تلاشی سخت که نهایتاً به دو یا سه اجرا در سالن های کوچک بدون هیچ عواید مالی منجر می شود و فقط قرار است برای دوستانت قرائت خودت از زیبایی را ارائه دهی.

3. یادداشت های من از جشنواره پارسال یکی کلی و دیگری مختصر اما بنیادی . همین . دقیقاً هیچ کار ِ خلاقانه ای نکردن –مگر کار گِل - و مشغول شدن به زندگی روزمره و حرف های خاله زنکی زدن با همکاران ، اطرافیان ، دوستان – که سنگینترین سوژه شان سیاست است در مبتذل ترین سطح آن- وضعیتی است که دچار آن شده ام و از بد حادثه گمان میکنم تا دو یا سه سال دیگر اوضاع همینطور بماند .

فارسی چگونه زاده شد و چرا نمرد؟

2010-05-01T16:50:00.000+04:30

فارسی چگونه زاده شد و چرا نمرد؟

1. دکتر علی محمد حق شناس استاد بزرگ زبان شناسی و البته زبان فارسی هم درگذشت. نقطه . تمام.

2. زبان فارسی سالهاست که کارشناس ارشد و چند سالی است که دکتر در زبان شناسی زیاد تحویل میدهد و درکنار همه اینها تعداد زیادی فارغ التحصیل زبان شناسی در دانشگاه های سایر بلاد دارد که عدد قابل توجهی از آنها باز می گردند و در دانشگاه های خودمان معلم و مدرس می شوند. حجم بالای چاپ کتاب های زبان شناسی هم که حالا فراتر از دانشجویان زبان و زبان شناسی ، مخاطب خود را در میان بخش قابل توجهی از اهل کتاب در ایران می یابد ، نشانه خوبی است که اهالی فرهنگ و هنر فارسی زبان دارند به «دقت» در زبان و استعمال قابل فهم و همه فهم زبان توجه می کنند و از آن ماجراهای انزجارآور ریشه شناسی کلمات و استدلال های تهی مایه و شیزوفرنیک ِ ارتباط بین کلمات مشابه در زبان ها و استخراج مفاهیم بی ربط ، فاصله می گیرند . و علی محمد حق شناس یکی از اصلی ترین دلایل کل این ماجراست. علی محمد حق شناس چه در مقالات متعددی که نوشت – در زبان شناسی و نقد ادبی - و چه در کتاب ها و ترجمه هایش افق دید ما را وسیع تر کرد. تا قبل از کتاب «آواشناسی» او ، هیچ چیز جز چند جزوه الکن به فارسی در فونتیک نیامده بود و تا قبل از «تاریخ مختصر زبان شناسی» روبینز ِ او ، هیچ کتابی به این ایجاز و البته دقت به ما حدود ِ ساحت های سوژه ی شناخت ِ زبان را نشان نداده بود و البته فیلسوفان و زبانشناسان بزرگی را که پیش از ما در این گستره اندیشیده بودند را معرفی نکرده بود. نقد های ادبی حق شناس هم از «گونه ی دیگر» بود. چه در تحلیلی که از حافظ و فردوسی و دیگر قدما داشت چه در یادداشت هایی که بر شاعران روزگار ما نوشت .

3. علی محمد حق شناس یک حسن خیلی بزرگ دیگر هم داشت ؛ و آن اینکه برخلاف خیلی از هم نسلان و همکارانش به دام واژه سازی «پارسی» نیافتاد و کوشید از انبان «زبان فارسیِ واقعاً موجود» واژه هایی بیابد که از لحاظ شنیداری و گفتاری مطبوع گویندگان فارسی باشد و نه مخل بیان و معنا. تقوای زبانی او و تساهلی که در برابر ورود واژه های نو از زبان های دیگر به فارسی گفتاری و نوشتاری داشت ؛ ستودنی است.

از «مکبث» ِ رضا ثروتی.

2010-05-01T16:44:00.003+04:30

از «مکبث» ِ رضا ثروتی.

الان در تئاتر شهر اجرایی هست که در جشنواره سال 88 تئاتر دانشگاهی از کارهای برگزیده بود. البته من در این روزگار شوم و تلخ بی مرخصی و به قول سعدی کار ِگل، مجال بودن در تهران و مشاهده آن را ندارم اما بنا به تجربه سال قبل شما را به تجربه ای که روایت ِ رضا ثروتی است از مکبث تشویق می کنم. مکبث دقیقاً روایتی است مولفانه و البته نا متعارف و ویرانگر از متن اصلی . شگرد عمده رضا ثروتی در فضای جنسیت زدایانه ای است که میان مکبث و لیدی مکبث اتفاق افتاده است و البته بازی سنگین و دکور خلاقانه و دیالوگ هایی که ارزشهای اخلاقی درونی ما را می لرزاند. این رضا ثروتی را جدی بگیرید. دور نیست زمانی که بدل به یکی از اعاظم تئاتر ما شود البته اگر بماند و وسوسه به مهاجرت یا کار ِ گِل نشود.

مهرنامه 2

2010-05-01T16:42:00.001+04:30

مهرنامه 2

مهرنامه 2 هم آمد. به خوبی مهرنامه اول است. اصلاً اگر بشود فن کیمیاگری را به عالم ژورنالیسم حرفه ای تعمیم داد و قضیه تبدیل مس به طلا را در چارچوب استعاری تحلیل کرد ؛ این محمد قوچانی «کیمیاگر عظما» است.

فمنیسم موکّد

2010-04-17T16:26:00.000+04:30

فمنیسم موکّد

«وایسا ، خودم طلاقتو می گیرم» . این عبارتی است که امروزه فراتر از راهرو های دادگاه های خانواده و پزشکی قانونی در بسیاری از رسانه ها ، فیلم ها یا تلویزیون شنیده میشود و به گمانم علاوه بر آنکه نمایشگر واقعیتی است که هر روزه در حال گسترش یافتن است ؛ تاثیری غیر مستقیم در ضمیر ناخودآگاه زنان و مردان ایرانی می گذارد.

بدیهی است که ازدواج عقدی (قراردادی) است که فی مابین دو نفر منعقد می گردد و منافع و تعهداتی را برای طرفین در برابر هم ایجاد می کند و تبعاً شرایطی هم برای ابطال این قرارداد تحت عنوان طلاق وجود دارد که بنا به مواد مندرج در کتاب ازدواج و طلاق قانون مدنی – که البته نسبت به منافع مردان جانب دارانه است- در صورت تحقق آن شرایط ، این قرارداد باطل می گردد . اما به اقتضای دشوار بودن این پروسه برای زنان از یک طرف و فقدان استقلال رای و کاراکتر مستقل برای بسیاری از زنان از طرف دیگر که از وابستگی بیش از حد تصور آنان به منسوبان مرد نشات می گیرد ، بخش قابل توجهی از وابستگان ِمذکر ِ زن که اکثرا فاقد شغل دائمی یا سرگرمی زمانبر مشخصی اند ، وارد عرصه شده و «می خواهند طلاقشو براش بگیرن» . این رابطه دو سویه از یک طرف احساسات ترّحم گرایانه این مردان را ارضاء می کند –آنهم با فرض عدم سوءنیت اخلاقی این بزرگواران!- و از سوی دیگر با تضعیف جایگاه اجتماعی زنان آنها را به «منفعل» مطلق اجتماعی بدل می کند که نه تنها قدرت تصمیم گیری در حیات شخصی خود را ندارند بلکه از حل یک مشکل مهم و ابطال یک قرارداد که فقط و فقط خودشان یکی از دو طرف آن بوده اند ، عاجزند. شاید ریشه اصلی این مشکل در ماهیت استیلاء جویانه ای باشد که در عقد این قرارداد مستتر است و البته رابطه مستقیم با کهن الگو هایی دارد که به چنین فضایی مشروعیت می بخشند.البته نباید از زنانی که دچار این مسئله می شوند و انجام پروسه انحلال این قرارداد را به چنین بزرگوارانی! واگذار می کنند سلب مسئولیت کرد و این رفتار غیر مدنی و «مسئولیت گریزانه» را به شکل رفتاری موجه نشان داد . مسئولیت گریزی در زندگی مدنی نه تنها فضیلت نیست که رذیلتی اخلاقی است و بنیان های زندگی شهری را متزلزل و ثبات و آرامش اجتماعی را از بین می برد. اینکه پس از نزدیک به صد سال تدوین قانون مدنی و تحولات متعدد موثر در ان ، هنوز ارزش های مدنی نوشته شده توسط آباء مشروطه که به دنبال تاسیس «ایده مدنیّت» در جامعه بودند و امروزه تفاوت های عمده ای با ارزش های رایج در جامعه دارند نهادینه نشده اند ، به شدت سوال برانگیز است. دقت در چنین رفتار ها و باور هایی که پس از این تجربیات به دست می آیند می تواند در دستیابی به «ایده مدنیّت» و نتایج ناشی از آن در ساختار جامعه شهری موثر باشد.

تبصره : فکر می کنم درابتدای یادداشت باید قید طبقه متوسط اقتصادی ساکن شهرها، که از سطح سواد و آگاهی های اجتماعی بالاتری برخوردارند را به این یادداشت اضافه می کردم . وگرنه واضح است که به بسیاری از زنان کم سواد یا بی سواد طبقات فرودست که در شرایطی غیر انسانی زندگی می کنند و در کودکی یا نوجوانی بنا به رفع نیاز های بدیهی انسانی به ازدواج های اجباری محکوم شده اند و پس از تغییر این شرایط و تحمل مصائب غیر انسانی ، به کمک غیر ، برای شان امکان طلاق ، میسر شده است ، انتقادی وارد نیست. چنین رفتار منفعلانه ای از طبقات بالاتر اجتماعی که از رفاه و سطح آگاهی های بالاتری برخوردارند ، قابل تحمل نیست.

شرق عزیز آمد

2010-04-14T23:07:00.002+04:30

شرق عزیز آمد... احمد غلامی نازنین هم سردبیرش ...

صد ِ پیمان هوشمندزاده

2010-04-09T08:11:00.001+04:30

صد ِ پیمان هوشمندزاده

به علی غرقی

1. عاشق عکس های سیاه و سفیدم . عکس های سیاه و سفیدی که عامدانه گرفته می شوند. یعنی وقتی که می شود عکس های رنگی گرفت و چاپ کرد ، آگاهانه عکسی گرفت و چاپ کرد که تمایز ها و مرز ها را با نور بشود تشخیص داد و نه با رنگ. (چون که بی رنگی اسیر رنگ شد / موسی ئی با موسی ئی در جنگ شد)

2. تیپ های قهوه خانه ای : یکی از آن معدود نهاد های مدنی شهری در جوامع خاورمیانه ای قهوه خانه است که حالا بعد از عمده تحولات نیمه دوم قرن بیستم کاملاً به طبقات فرودست جامعه تعلق پیدا کرده. طبقاتی که یا بسیاری ازمشاغل پست جامعه را به عهده دارند یا اصلاً شغل ندارند . آدم های داغان ، واقعاً داغان را می شود در قهوه خانه دید. عکس های منتخب من : عکس سه عاشیق با هم و عکس حسن سیاب و علی سرابی ، قلیان شوی و ظرف شوی قهوه خانه.

3. اهالی کافه شوکا: کافه یارعلی پورمقدم. آدم هایی که از دیدنشان خوشحال می شوم. آدم های هم پیاله خودمان. با همه انتقاد ها و دشمنی های بین مان ، قدرشان را وقتی می فهمیم که با آدم های باقی کتاب مقایسه شان بکنیم. و بعد از این مقایسه چقدر دلتنگشان می شویم که این جماعت اندک که سلائق به زعم کانت متعالی تری دارند ، چقدر کم اند ، چقدر کم ایم . در مقابل آنها که در قهوه خانه بودند و بیشتر جامعه اند. عکس های منتخب من : ناشناس پشت تیر چوبی ، محمود دولت آبادی بزرگ که چقدر جوانتر از حالا بود، بیژن جلالی ِ ظریف و خیلی عزیز که حالا چند سالی هست که نیست ، هوشیار انصاریفر ، باز هم ناشناسی به وسعت دو برگ کتاب ، توماج طاهباز و عکس خود یارعلی پور مقدم.

4. بچه های گمرک : عکس های گمرک واقعاً خاصند. در هر کدام زیاد می شود تامل کرد. پیمان هوشمند زاده با این عکس ها خیلی حرف زده است. عکسِ مولف یعنی این. این که از تصویر جماعت اهل گمرک بشود معنا بیرون کشید و جمله ای هم در کنار آن واقعاً کار خلاقانه ای است. البته خیلی از عکس ها را قبلاً دیده ام. در روزگار طلایی همشهری و روزنامه های عصر اصلاحات – البته در ویژه نامه ها و ماهنامه ها و سالنامه ها- اما باز هم اثر گذار و تامل برانگیزند. عکس های منتخب من: کسی را با کسی آشنا نکن ، همینم که می بینی ، انسانیت ، سه رفیق ، زمان می گذرد و گلها می خشکند .

5. زورخانه : از هیچ جا به اندازه زورخانه بدم نمی آید. تجسم و تجسد خردستیزی ایرانی. اخلاقی که حماقت بار در جامعه ترویج می شود. ریشه فاسد ِ بومی لمپنیزم ایرانی که نه ارزش زیبایی شناسانه دارد در نمایشی که عرضه می کند نه ارزش ورزشی در نظام سلامتی فیزیولوژیک و همه چیزش مبتنی است بر زور و آنچه که به رگ گردن و پائین تر از آن مربوط است.

در باب اخراج مرتضی مردیها

2010-04-08T01:14:00.003+04:30

در باب اخراج مرتضی مردیها

1. راستش حالا مرتضی مردیها هم از دست رفته است. اصلاً تعجب نمی کنم. این روز ها زیاد تعجب می کنم ولی این بار نه. نمی دانم چه اصراری هست از سیاستمداران که مدرسان دانشگاهی ِ ما بدل بشوند به مشتی آدم بی بخار بی خاصیت که از آنچه آموخته اند –یا لااقل مدرکش را گرفته اند- هیچ بروز و ظهوری در جامعه نداشته باشند. همه چیزشان بشود کلاس های ملال آور و کم نور و چندتا دانشجوی ارشد و دکتری بی حوصله و مقالاتی در ژورنال های چرند و هرگز خوانده نشده و نشونده! آسیایی یا هر ده کوره دیگر. اصلاً چند مدرس به درد بخور دیگر در دانشگاه های ما مانده اند که مستقلاً فکر کنند و ایده به زبان فارسی تولید کنند؟ یا کتاب هایی ترجمه کنند که متن های شارحانه و چرند و درجه سه استادان ضعیف ِ دانشکده های کوچک و ضعیف غربی نباشد و فرضا ً کتاب هایی از غول های بزرگ دنیا در حوزه کاری شان باشد؟ هستند؟ چند نفرند ؟ کو؟

2. مرتضی مردیها یک «مولف» واقعی است . واقعاً با خرد خود بنیاد –به قول کانت- می اندیشد و البته ذهن گشاده ای نسبت به افکار دیگران دارد. حتی ترجمه هاش هم مولفانه اند. ترجمه نظریه کنش بوردیو و نقد مدرنیته آلن تورن و فایده گرایی میل همانقدر ارزشمند و آگاهانه اند –به مقدمه ها و یادداشت های ِجامع مردیها در این کتاب ها نگاه کنید – تا کتاب های خودش : «فضیلت عدم قطعیت در عدم شناخت اجتماع» که فوق العاده است و مبانی فکر سیاسی . جدا از این ها مردی ها ، مقاله نویس خوبی هم هست. و همه اینها یعنی مردیها آدمی است که خودش فکر میکند و جداً می اندیشد و مثل آن جماعتِ آسّه بیا آسّه برو که گربه شاخت نزنه! نیست.

3. یعنی با اخراج مرتضی مردیها اوضاع دانشگاه علامه و گروه فلسفه درست می شود؟ ... مرتضی مردیها ریشه همه بدبختی هاست؟ ... حیف ... مرتضی مردیها می رود احتمالاً به زودی مثل سروش ، کدیور ، آشوری ، مجتهد شبستری ، بشیریه ، سید جواد طباطبایی و .... باز هم دانشگاه های فارسی زبان یکی از متفکران فارسی را ازدست می دهد ... حیف .... حیف.... حیف.

دیوانه یعنی تارانتینو

2010-04-03T16:18:00.003+04:30

دیوانه یعنی تارانتینو

1. تارانتینو یک دیوانه واقعی است. بین همه فیلم هایی که ازش دیده ام (البته پالپ فیکشن را ندیده ام) و به گمانم همگی مشتی مزخرفات بوده اند ، این (Inglourious Basterds) یک شاهکار واقعی است. کاملاً از یک ذهن نامتعارف بر می آید که چنین داستانی را بسازد ، چنین آشفته روایت کند. دوربین را آن جاهایی بگذارد که هیچ کارگردانی نمیگذارد. هیچ وقت مایع تراز دوربین اش فیکس نماند و دائم تکان بخورد و ناگهان بچرخد. تارانتینو رسماً دیوانه است.

2. داستان فیلم فوق العاده است. اصلاً تارانتینو ، تاریخ جنگ جهانی دوم را به روایت خودش و حقایقی که دیده و تجربه کرده ساخته است. تارانتینو است که می گوید هیتلر در پناهگاهش در حاشیه برلین خودکشی نکرد و خیلی اتفاقات مشهور دیگر. تارانتینو هیتلر و گوبلز و باقی فرماندهان نازی را در سینمای کوچکی در پاریس می سوزاند ، گروهی شبه نظامی را می سازد که شاهکارند و شبیه سازی مضحک قضیه ماراتن . فیلم تارانتینو نوعی طعنه ای است به همه فیلم های مربوط به جنگ جهانی دوم و مصائب یهودیان در اروپا. دیالوگ های فیلم جز از نبوغ مطلق تارانتینو نمی شد که آفریده شوند. تارانتینو تاریخ را به روایت خودش ساخته و البته به همه ماجرا از صمیم قلب خندیده . اگرچه به تلخی . حالا خیال کنید یک نفر در این سر دنیا همچین کاری بکند ، رگ های گردن غیورمندان کل خانواده اش را در خانه اش ........ و در صورت عدم مداخله «مسئولین» همان جماعت ِ ..... کار را یکسره و وظیفه خود را انجام خواهند داد!

3. خیلی سخت است این فیلم را ببینی و عاشق براد پیت نشوی. چهار نفر از براد پیت ِ بازیگر مزخرف فیلم های مزخرف و چیپ و درجه دو سه در سه فیلم بازیگری نابغه بیرون کشیده اند : دیوید فینچر ِ کبیر در شاهکارش «فایت کلاب» ، جوئل و اتان کوئن در «پس از خواندن بسوزان» و تارانتینوی دیوانه در «Inglourious Basterds».

هیچ

2010-04-02T12:21:00.000+04:30

هیچ

کلاسیک ترین شیوه «فهماندن چیزی به ملت» قصه گویی است. اینکه فرضاً می خواهی قضیه ای اخلاقی را به شکلی بگویی که آمرانه نباشد و به ملت بر نخورد و فضیلت ها و رذیلت های مدّنظر مورد توجه و تمایز قرار گیرد، این است که داستانی بگویی و تیپ هایی بسازی و آدم ها را نسبت به آن فضائل و رذائل که در کاراکترهای تیپیک قضیه هست ، وادار به موضع گیری کنی تا آن کاتارسیس اخلاقی مطلوب اتفاق بیافتد. حالا کار ندارم که در قرن بیست و یکم –با تاریخ بیست و شش قرنی هنر های دراماتیک- این کار ها جواب می دهد و یا نمی دهد ؛ که به نظرم قاعدتاً طبقاتی از ملت هستند که شیوه های ساده و صریح و سنتی روایت را بیشتر می پسندد و از تفکر گریزانند و تبعاً این شیوه را که در فرهنگ فارسی سابقه هزار ساله دارد را به شیوه های مدرن ترجیح می دهند. کاهانی هم در هیچ همین کار را کرده . چند تیپ ساخته ، با یک داستان سر راست با سه نقطه آغاز و عطف و پایان. شخصیت ها هم تیپیک و کاملاً یک بعدی و با یک یا دو صفت مشخص (پرخور ، حریص ، شکست خورده ، باگذشت ، بی گذشت ، متعصب ، .....)0. عامل عطف داستان هم کاملاً تخیلی و البته از لحاظ علمی نادرست است. نقطه پایانی هم با پاشیده گی خانواده اتفاق می افتد و همان حکم اخلاقی هزاران ساله که پول ناگهانی باد آورده باعث زوال و بدبختی و پاشیده گی می گردد و تمام. در کنار همه اینها ، کاهانی مثل بیست ، خیلی واقعی و انزجار آور زندگی فقرا را تصویر می کند . و به نظرم در این کار و البته ساختن صحنه های شلوغ و پربازیگر مهارت دارد.

البته گمان میکنم هیچ یک اشکال بزرگ هم دارد و آن اینکه برای نقطه عطف روایت به چیزی متوسل می شود که کاملاً جاهلانه است و به همان مطلب همیشگی ِ «بی سوادی و بی اطلاعی گسترده فارغ التحصیلان رشته های هنری و انسانی دردانشگاه ها» بر می گردد که بیشتر این جماعت فارغ التحصیل کلاً از موضوعات و سرفصل های علوم (فیزیک ، شیمی ، بیولوژی در حوزه های سلولی ، جانوری ، گیاهی ، فیزیولوژی انسانی ، نظریات تکاملی ، ژنتیک ، زمین شناسی و هر آنچه نسبت به جهان مادی واقعاً موجود به ما آگاهی می دهد) لااقل در حد عمومی آن بی اطلاعند. اینکه اختلال در کارکرد غده هیپوفیز منجر به پرخوری بیمارگونه می شود (حالا به عوارض وحشتناک آن برای مردی در سنین پنجاه و شصت کاری نداریم) را می شود قبول کرد ولی این قضیه ساختن کلیه در بدن آنهم برای مردی در این سن و با این اختلال هورمونی و رفتاری را چگونه باور کنیم. ما که در قرن بیست و یکم زندگی می کنیم و سه انقلاب بزرگ معرفتی ناشی از انقلاب های بزرگ علمی قرن بیستم (انقلاب کوانتومی و شناخت ما از ریز ذرات در اوایل قرن ، انقلاب ژنتیکی و شناخت ما از ژنوم و بنیان های سلولی در میانه قرن و انقلاب انفورماتیک که کلاً روش های انتقالی داده ها و ارتباطی ما را دگرگون کرده در پایان قرن ) درک کرده ایم ، چگونه می توانیم مانند آباء قرنهای پیش داستان بگوییم ، بنویسیم و بیافرینیم؟ آیا واقعاً می شود هر چیز محیرالعقولی را گفت و نوشت؟ چه فرقی هست بین ما و آنها که واقعاً نمی دانستند؟ .... اگرچه گمان می کنم حتی برای آنها که پیش از انقلاب انفورماتیک بودند هم هیچ عذری برای چنین کارهای واقعاً نادرستی پذیرفته نیست ، اما برای کسانی که در قرن بیست و یکم کار می کنند و می نویسند و می سازند و دقیقاً هر اطلاعاتی که بخواهند هست و به سرعت می توانند به دست بیاورند، چنین ضعف هایی قابل تحمل نیست.

طهران ، تهران

2010-03-28T22:46:00.002+04:30

طهران ، تهران

«این شهر پیش از آنکه روی زمین باشد ، زیر زمین بود ؛ از قرن های دور در تاریکی رشد می کرد و زیر خاک ریشه هایش را می گسترد...»

« و تهران در آغوش آنان عروسی جوان بود» :

راستش چند روزی بیشتر است که فیلم را دیده ام. در بین نقد ها و نظر ها که می گردم ، مکرراً و موکداً تعجب می کنم. همه از اپیزود مهرجویی تعریف می کنند و احسنت استاد می گویند و.... و من تعجب میکنم. به گمانم این اپیزود از فیلم های تبلیغاتی درجه دو صدا و سیما هم کلیشه ای تر و مزخرف تر است. تصویر شکاف طبقاتی بین دارا و ندار و فقرایی که خانه شان هم ویران شود باز دل ِ خوش دارند و صمیمی هستند و ثروتمندان تنها و دلشکسته و کلیشه خانه سالمندان و نگاه منتظر و... صحنه های شلوغ تکراری مهرجویی و میز یا سفره غذا و شوخی های کاملاً پاستوریزه و مردان کاملاً مودب ِ مکش مرگ ِ ما و پرویز نوری و عیال و الباقی اهالی موزه ایران باستان و شعار های کودنانه و ملی گرایانه نسل فرسوده و در حال زوال و گود اِند به کمک دایی جان و اظهار فضل های مکرر و تبلیغ رستوران و برج میلاد ، همگی ملغمه ای را می سازند که هرچه هست اسمش سینما نیست.

« اساطیر تهران ............ اساطیر ِآواره گان است» :

این دوگانه به گمانم نشان داد واقعاً چقدر فرق هست بین نسل ها. از لحاظ درک و ذوق و حتی خرابکاری و ساخت صحنه های زورکی. مهدی کرم پور اپیزود «سیم آخر» را لااقل از لحاظ فنی و تکنیک های تصویرسازی، مدرن و جذاب در آورده. داستانش هم بد نیست. اگرچه ساختار ِ زیاد اندیشیده ای ندارد. داستان بچه هایی که درست قبل از اولین کنسرت عمومی شان ، کنسرتشان لغو مجوز می شود به دست برادران. و بعد یک پرده از زندگی هرکدام روایت می شود. البته غالب داستان ها متاسفانه تکراری و نخ نماست مثل دختر نوازنده و پدر ِ حاجی بازاری یا پسر پولدار عاشق دختر فقیر ِ شاغل در شهر بازی یا آهنگساز ممنوع شده ای که مدیر برنامه می خواهد راهی اونور آب بکندش . اما حداقل از اپیزود اول قابل تحمل تر است. در نهایت هم یک تصادف یحتمل مرگ بار پایانی تلخ می شود بر کل ماجرا و کلیپی از رضا یزدانی که باز هم کارش فوق العاده است و انصافاً از همه فیلم بیشتر می چسبد.

پی نوشت :

1. جایی در اپیزود دوم سکانسی هست که مامور ارشاد رضا یزدانی را می برد به زور خانه و مشتی اراجیف تحویلش میدهد راجع به لغو کنسرت و درنهایت وقتی می پرسد «آخه شما چی می خوایین؟» ، رضا یزدانی جوابی میدهد که مامور نمی فهمد: «می خواهیم زندگی کنیم.» . این سکانس جدا از وصل زوری اش به فیلم به نوعی بک گراند ذهنی کسانی را نشان میدهد که بخش عمده ای از مدیران میانی و پایه و حتی عالی کشور را در اختیار دارند. کسانی که کانون لمپنیسم و ابتذال فرهنگ ایرانی یعنی «زورخانه» و اهالی اش را می ستایند و اخلاقی که به تبع آن پدید آمده –به جمله حقارت بار مامور دقت کنید که می گوید وقت ورود باید سرت را خم کنی تا بفهمی هیچی نیستی- را فضیلت می شمارند. گمانم این سکانس دقیقاً آن چیزی را نشان میدهد که سدی شده برای تعالی فرهنگی امروز تهران. مرکز ِ بی خردی ، استعاره ای به نام زورخانه.

2. همه ارجاعات به «منظومۀ تهران» ِ سپانلوست یا دیالوگ های فیلم .

به خاطر یک مشت روبل

2010-03-23T21:58:00.001+04:30

به خاطر یک مشت روبل

1. می شود تصور کنی کسی چند داستان کوتاه چخوف ، آنهم از تراژیک ترین شان را اجرای صحنه ای کند و ایده اصلی و تکان دهنده چخوف را نفهمیده باشد و از داستان تکان دهنده «معلم سرخانه» یا «ولگرد» دلقک بازی و لودگی در بیاورد که هیچ کس متاثر نشود؟

2. می شود تصور کنی ، بازیگر ِ تئاتری که جزء بهترین های تئاتر این مملکت است و دو سه سالی هست به سینما و متاسفانه به تلویزیون و سریال آلوده شده ، کارگردان و بازیگر اصلی تئاتری از داستان های چخوف باشد و بعد کارش در حد دلقک بازی های تلویزیون سقوط کرده باشد ؟ ... حتی صدایش را روی صحنه با میکروفون مخفی و بلندگو های کناری سالن تقویت کند ؟ من باور نمی کنم که حسن معجونی بزرگی که می شناختم چنین کرده باشد.

3. می شود تصور کنی در آخرین روزهای اسفند سال شوم 88 در یک سالن تئاتر نشست و چند داستان تلخ و سخت از چخوف بر زندگی طبقه متوسط روسی دید و بعد قهقهه زد آنهم با صدایی به بلندی خر؟ ...

4. تئاتر برای همه یعنی این ........به لجن کشیدن همه چیز یعنی این............ یعنی هیچ مجالی نباید برای اندیشیدن و تفکر و «انحراف از عقاید رجالی» باشد.

پوپک ِ فرزاد موتمن

2010-03-23T21:57:00.002+04:30

پوپک ِ فرزاد موتمن

این فرزاد موتمن هر بار که یک فیلم می سازد ما را بدتر از دیگری نا امید می کند. قاعده ای هست که می گوید بعضی آدم ها بعد از آفرینش یک شاهکار دیگر حرفی برای گفتن ندارند اگر در همه موارد صدق نکند لا اقل در مورد فرزاد موتمن قطعاً صدق می کند . اصلاً فرزاد موتمن بعد از «شب های روشن» مطلقاً تمام شده است. در همه فیلم هایی که بعد از آن ساخته چه یکی دوتایی که اکران شده یا فیلم های تلویزیونی اش ، هیچ حرفی برای گفتن ندارد. تکنیک های ملال آور و کلیشه ای فیلمفارسی های معاصر و شوخی-لودگی های تلویزیونی و ادای فیلم های درجه سه و چهار آمریکایی را در آوردن شده کار فرزاد موتمنی که اصلاً چنین آدمی نیست. این پوپک و مش ماشاالله اش هم قرار است یک طنز موقعیت ِ لابد بومی باشد که نه حتا برای مخاطب عام همچنین کار هایی جذابیت دارد به سبب خیلی از تکه هایش که لازمه شناخت لا اقل اندکی بالاتر از سطح عمومی از بسیاری مسائل فرهنگی و اجتماعی است و نه برای مخاطب خاص اش که بک گراندی مثل «شب های روشن» دارد. فرزاد موتمن خودش را بکشد که کار عامه پسند و مبتذل بسازد باز «این کاره نیست».

عیش و نیستی

2010-03-23T21:57:00.001+04:30

عیش و نیستی

1. وقتی قرار باشد در تئاتر شهر کاری اجرا شود که متنش ترجمه ابوالحسن نجفی باشد – و به اعتبار پنجاه ساله ای که در ترجمه فرانسه به فارسی دارد که آکنده از شاهکارهاست- و کارگردانش ایرج راد، آدم خیال می کند ، احتمالا ً کار ارزش دیدن دارد. اما بعد چنان روحت را داغان می کند که از خودت شرمسار می شوی.

2. متن تیری مونیه که اسم اصلی اش هست صکص و نیستی و به سبب مقررات مزخرف مملکتی شده عیش و نیستی ، داستان شهرت یافتن یک نویسنده معمولی و متوسط فرانسوی است که همسری کودن و متوسط از بعد فرهنگی دارد و بعد از یک خودکشی در رودخانه سن-که بعداً می فهمیم بر اثر یک اتفاق کلیشه ای (=تعویض لباس با یک نفر دیگر) نمرده و مخفی بوده- و علاوه بر آن بر اثر روابطی که بین ناشر و همسرش پیش می آید به شدت مشهور می شود و پرفروش . بعد که بر می گردد نه تنها هیچ کس نمی شناسدش که حتا همسرش هم او را در نهایت از خانه می راند . نمایشنامه احتمالاً می خواهد هجوی باشد بر زندگی مبتذلی که بر فضای فرهنگی بعد از جنگ جهانی دوم – یعنی روزگار سارتر و کامو و مرلوپونتی و دوبوآر- مستولی شده ، ولی چنین متنی با یک اجرای مبتذل تبدیل به «لودگی» و «دلقک بازی» مطلق شده است.

3. راستش دلم می خواهد یک بار مقاله مفصلی بنویسم راجع به اینکه چگونه می شود یک متن انتقادی یا یک نمایشنامه روشنفکرانه و انتلکتوآل را در اجرا به لجن کشید. تصور کن کاری از هارولد پینتر یا آرتور میلر یا تنسی ویلیامز یا یوجین اونیل یا یونسکو یا بکت را بشود طوری اجرا و ایرانیزه کرد که تماشاگران از ته دل قهقهه بزنند و حتا یک نفر بعد از دیدن تئاتر احساس نکند که قرار بود «تفکر» ی اتفاق بیافتد. خب عاقبت تئاتر برای همه می شود همین. به لجن کشیدن ارزش روشنفکرانه و شان انتقادی تئاتر و تقلیل آن به کارهای تلویزیونی.

کاخ نیاوران

2010-03-23T21:54:00.000+04:30

کاخ نیاوران

راستی بالاخره کاخ نیاوران هم باز شد. کاخ نیاوران را نه به سبب تاریخ ، سیاست و معماری و اسناد و خاطرات و ..... که به سبب شاهکار های نقاشی یی که از غول های معاصر دنیا و ایران هست ببینید . کارهایی از اندی وارهول تا ایران درودی. راستی از محسن وزیری مقدم و بهمن محصص هم چند تابلو هست . موزه هنر ملل را هم از دست ندهید . ساعت ها ایستادن در برابر سه شاهکار مسلم تاریخ نقاشی جهان از پیکاسو و دالی و شاگال در کنار هم و خیلی غول های بزرگ دیگر و آثار باستانی آمریکای لاتین فرصت گرانبهایی است. من «گل ِسرخ ِسالوادور دالی» و «خاطرات ِانهدام ِآیدین آغداشلو» را از همه دوست تر دارم.

شوالیه ناموجود

2010-03-23T21:53:00.001+04:30

شوالیه ناموجود

این کالوینو داستان نویس خوبی بوده است. –لااقل تا قبل از سالهای پایانی-تخیل خوبی دارد و قصه اش را خوب روایت می کند. جایی برای تفکر و بحث در خلال کارهایش نمی گذارد و فقط قصه را روایت می کند و البته طنز ظریفی را در کارش مستتر دارد. این «شوالیه ناموجود» داستان شوالیه ای است در روزگار جنگ های صلیبی و سپاه شارلمانی که اساساً وجود ندارد یعنی زره ای است شکست ناپذیر که انسانی در آن وجود ندارد. و بعد بر سر یک مسئله وابسته به شرافت – از نوع ناموسی-شوالیه ای- مجبور می شود که جنگ را رها کند و در نهایت می فهمد کل قضیه مزخرف بوده است ... کلیت ماجرایی که کالوینو نوشته هجوی رادیکال است بر شوالیه های مسیحی آن روزگار و هجو انگیزه ها و رفتار ها و عقاید آنها که در آنها هیچ نشانی از حماسه و دلاوری و الباقی مزخرفات نیست. استعاره شوالیه شکست ناپذیری که خطا ناپذیر و درستکار است و اصلاً خورد و خوراک ندارد و نمی خوابد ، و البته وجود ندارد ، استعاره فوق العاده ای است. گمان می کنم ارزش خواندن را دارد. ترجمه پرویز شهدی هم خوشخوان است و هم در حفظ زبان منتقدانه اما ملایم کالوینو وفادار است.

مرگ معلم بزرگ منطق

2010-03-07T15:45:00.000+03:30

مرگ معلم بزرگ منطق

1. این روزها زیاد تعجب می کنم. اندوه و تعجب فراوان شده اند یا من بیشتر دچارشان می شوم؟............ خبر ِجدید، مرگ دکتر محمد خوانساری است که بی هیچ تعارفی «منطق صوری» اش بهترین و کامل ترین و منصفانه ترین تکست منطق کلاسیک به زبان فارسی است. خیلی بهتر از منطق استاد بزرگش «فاضل تونی» و حتا بهتر از منطق مظفر و خوشخوان تر و جامع تر از منطق اشارات و تنبیهات استاد اعظم ابن سینا و حتا منطق ِ صاحب منطق ، ارسطو. «جامعیّت» از سویی و «رواداری و انصاف» از سوی دیگر بهترین شاخصه هایی اند که می شود با آن راجع به «منطق ِ خوانساری» حرف زد. و من نیمی از دانش منطقی ام را مدیون اویم.

2. دوازده سالگی زمانی است که دانش آموزان ایرانی ، درس عربی می خوانند . آن روز ها بین آن همه کتاب درسی و آموزشی و کمک درسی و حوزوی و نیمچه حوزوی ، پدر اصرار داشت که من عربی را با یک کتاب بیاموزم : «صرف و نحو ِ خوانساری» . بنیاد های عربی خوانی و انُس بعدی من با تکست های عربی را هنوز مدیون آن ریشه ها هستم.

عیار 14

2010-03-06T18:43:00.000+03:30

عیار 14

کلاً در میان اهالی ادبیات و تئاتر فارسی ، علاقه ی عجیبی به چخوف وجود دارد. (این ، تحلیلی اجتماعی است و نیاز به بحث ندارد. ) اما کمتر کسی است که حوصله کند و بخواهد کار خودش را چخوفی کند. یا همه المان های «روح ِچخوفی ِهنر» مثل (توجه ناتورالیستی و خیلی دقیق به جزئیات که خیلی اوقات خسته کننده می شود اما در پایان می فهمیم که همه آن تکه های خسته کننده ضروری بودند ، ساختار روایی نه چندان منظم ، تاکید بر زندگی یک نفر و از بقیه چیزی نمیدانیم مگر به او مربوط باشند و اصلاً ضرورتی ندارد آنها را بشناسیم ، سرما ، ملال و دلزدگی زندگی روسی شهرستانی ، ترس های بیهوده ای که در همین آدم ها هست اما پوشانیده می شود و گزارش سریع و بی طرفانه اتفاقات مهمی که هر کدامشان می توانند یک نقطه اوج مفصل باشند و به جای آن ، توجه به آثار آن اتفاقات) ، را در کارش به کار ببرد. خب ، به گمانم پرویز شهبازی سعی کرده همه این جزئیات را روایت کند و تصاویر زیبا از زندگی شهرستانی ایرانی در بیاورد در ضمن رعایت همه المان چخوفی.

حالا ، اگر در خلوت و واقعاً –این واقعاً را با تاکید بخوانید - «باغ آلبالو» یا «سه خواهر» یا «مرغ دریایی» یا «دایی وانیا» یا «ایوانف» چخوف را دوست داشته باشید ؛ این فیلم را هم -با همه ملال آوری زندگی شهرستانی ایرانی که برخلاف جذابیت زندگی ناآشنای روسی برای ما آشناست- دوست خواهید داشت. وگرنه که.................(خب احتمالاً آدم های کمی هستند که این شرایط را دارند و نتیجتاً احتمالاً هیچ کار چخوفی در ایران پرمخاطب نخواهد شد )

بارون درخت نشین

2010-03-05T18:55:00.002+03:30

بارون درخت نشین

یک نجیب زاده چه بالای درخت و چه روی زمین در هر حال نجیب زاده است به شرطی که رفتارش درست باشد. کالوینو

1. به سلیقه کمتر مترجمی – لا اقل از نسل های قبل – به اندازه مهدی سحابی فقید می شود اعتماد کرد. سلیقه مهدی سحابی واقعاً حرف ندارد. «بارون درخت نشین» ِ ایتالو کالوینو را هم بین این حجم عظیم کار های کالوینو مهدی سحابی ترجمه کرده و واقعاً به طرز محسوسی از همه کتاب های کالوینو بهتر است. خود سحابی هم متواضعانه در مقدمه اش نوشته که «بارون درخت نشین» معروف ترین اثر و بهترین نمونه سبک کار کالوینوست. و انصافاً هم حق دارد. یک فانتزی دوست داشتنی با قابلیت سمبلیستی .داستان حکایت یک نجیب زاده است که بر اثر تنش با پدر در یکی از مناطق دوک نشین جنووای ایتالیا ، در اواخر قرن 17 تا اواخر قرن بعد، از خانه می گریزد و در درخت ها سکنا می گزیند و سوگند می خورد تا پایان عمر به زمین باز نگردد. داستان روایت زندگی «بارون کوزیمو دو روندو» است از روز های نوجوانی تا جوانی و بعد میانسالی و پیری و مرگ از زبان برادر کوچکترش. داستان تحول فکری کسی که از نوشتن «پیش نویس قانون اساسی کشوری آرمانی بر فراز درختان» تا ایده «جمهوری جهانی انسان های آزاد ، برابر و درستکار» تغییر می کند و همه اینها در فضایی رویایی می گذرد . کتاب خوب و روان روایت و ترجمه شده است . کتاب داستانی خطی و دور از پیچیدگی های تکنیکی و زبانی دارد . طنز ناب کالوینو که همیشه به ایتالیایی ها نشانه می رود هم هست : «خلاصه اینکه ما نیز انگیزه های بسیاری برای انقلاب داشتیم. افسوس که در فرانسه نبودیم! در این کشور همواره به علت توجه می شود و هرگز به معلول نمی پردازند.»

2. اگر «ژان ژاک روسو» خوانده باشید و از ایده های –هنوز- نبوغ آسایش لذت برده باشید و مثلاً شیفته «وحشی آزاد»ش باشید و آرمان «زندگی طبیعی» و آرمان «لذت طبیعی» و «پیوستن به طبیعت» را باور داشته باشید ؛ این کتاب کالوینو همه احساسات زیبایی شناسیک ناشی ازاین منظر فلسفی را ارضا می کند. واضح تر اینکه این کتاب کالوینو متاثر از ارزش های عصر روشنگری نگاشته شده و خلق شخصیت «بارون درخت نشین» دقیقاً تحت تاثیر آراء آزادی خواهانه بزرگان عصر روشنگری و اصحاب دایرۀالمعارف و افکار ِ«ملت بزرگ جهانی» یعنی جمهوری فرانسه است. جایی هست که کشیش به پدر دختری که کوزیمو به او علاقمند است می گوید : «اما آخر ، حضرت والا ، این جوان افکار ولتری دارد ، نباید با دختر شما رفت و آمد کند» و در جایی دیگر کوزیمو در دیالوگی عاشقانه در پاسخ به این سوال که ویولتا می پرسد «تو چه داری ؟ » می گوید «من دوره کامل دایرۀالمعارف دیدرو و دالامبر را دارم». خب به عمق این مکالمه اگر دقیق شوید ، همه چیز دستتان می آید.

3. دیالوگ های کتاب حرف ندارد :

مثل این دیالوگ پدر با کوزیمو:

- کاری می کنی که لایق این نام و نشان باشی؟

- هرچه از دستم بیاید می کنم تا لایق اسم و مشخصات انسان باشم.

و یا دیالوگ کشیش ژزوئیت با کوزیمو :

- دست نگه دارید پدر روحانی! چکار می کنید؟

- فرمان محکمه مقدس انکیزیسیون است ، پسرم! اول باید این پیرمرد بدبخت به ارتداد خودش اعتراف کند و شیطانی را که به جسمش رفته بالا بیاورد بعد نوبت تو هم می رسد!

کوزیمو شمشیر خود را بیرون کشید و ریسمان را پاره کرد . گفت:

- مواظب باشید پدر! کسانی هم هستند که فرمان عقل و داد را اجرا می کنند!

و این دیالوگ بین ولتر و برادر بارون درخت نشین (کوزیمو) :

ولتر پرسید :

- اینکه برادر شما همیشه بالای درختها می ماند ، برای این است که به آسمان نزدیک تر باشد؟

در پاسخش گفتم:

- برادرم معتقد است که برای بهتر دیدن زمین باید کمی از آن فاصله گرفت.»

3. و تکه آخر که اگر برخی متغیرها را به اقتضای حال تغییر دهید ، حال مبسوطی خواهید برد:

«این سده ی نوزدهم چه ارمغانی برای ما به همراه خواهد داشت؟ هنوز نمی دانم. آغاز خوشی نداشته است و همچنان بد پیش می رود . اروپا دستخوش واپس گرایی است. نوآوران ، چه بُناپارتیست ها و چه ژاکوبن ها همه شکست خورده اند. دور دور سلطنت طلب ها و یسوعیان (ژوزوئیت ها) است. از آرمان های دوران جوانی ما ، از عصر پرستش دانش و آگاهی ، از امید های بزرگ سده هجدهم جز خاکستری به جا نمانده است.»

اگر شبی از شب های زمستان مسافری

2010-03-05T18:40:00.000+03:30

اگر شبی از شب های زمستان مسافری

اگر «شبی از شب های زمستان مسافری» ایتالو کالوینو / لیلی گلستان یک فاجعه مطلق نباشد ، قطعاً ارزش یکبار خواندن را هم ندارد. از آن کتاب هایی که نویسندگان حرفه ای اروپایی در سالهای پایانی عمر (چه هنری چه بیولوژیک) می نویسند و هیچ حرفی برای گفتن ندارند و با بازی کردن با فرم و تکنیک های روایت می خواهند این خلا عظیم را بپوشانند و به بارقه های گهگاهی که از روزهای خلاقیت تمام شده شان می رسد ، دلبسته اند و البته نهایتاً شکست می خورند. کالوینو در « اگر شبی از شب های زمستان مسافری» با شکستن زمان و تکثر راوی و اتفاقات پی در پی و فقدان هارمونی خواسته خلاقیتی بیافریند و به گمانم از کالوینو باهوش سالهای جوانی چیزی باقی نمانده که بتواند از پس چنین کاری بر بیاید. علاوه بر اینها ضمن ادای احترام به لیلی گلستان که واقعاً کارهای عظیمی برای ادبیات و نقاشی کرده ، ترجمه کتاب هم خوب نیست. زبان کتاب به زبان مانوس کالوینو نمی ماند. زبانش ملال آور و واژه ها دور از متن اند انگار. نمی دانم شاید خود کالوینو چنین نوشته باشد. حالا بین این همه نکته منفی ، در کتاب یکی دو تکه هم هست که انگار همان درخشش های بازمانده از سالهای جوانی کالوینوست:

«آرکادیان پورفیریچ خاطرنشان کرد که هیچ کس به اندازه رژیم های پلیسی برای نوشتن ارزش قائل نیست. مخارجی که صرف کنترل و اختناق می شود خود مشخص کننده مللی است که در آنها ادبیات از اهمیتی واقعی برخوردار است. وقتی در جایی ادبیات این چنین مورد توجه قرار می گیرد ، قدرت فوق العاده ای هم پیدا می کند و کشور هایی که به آن مانند یک گذران وقت بی خطر و بی ضرر نگاه میکنند ، نمی توانند این قدرت را متصور شوند. البته نیروی سرکوبگر هم باید ساعات فراغت خودش را داشته باشد و گه گاه چشمانش را ببندد و به نوبت اغماض و استبداد را رعایت کند و تا درجه ای ، پیش بینی نشدنی ها را در تصمیم هایش بگنجاند. چون اگر چیزی برای منع کردن وجود نداشته باشد ، کل سیستم زنگ می زند و فاسد می شود. »

همه باید زندگی کنند

2010-03-05T18:32:00.000+03:30

همه باید زندگی کنند

«همه باید زندگی کنند» مجموعه داستانی فرانسوی است که علی الظاهر بنا به سلیقه شخصی قاسم صنعوی از مترجمین قدیمی فرانسوی که عمده شهرتش را از ترجمه خاطرات و جنس دوم سیمون دوبووآر به دست آورده است، منتشر شده است . کتاب داستان هایی کوتاه از نویسندگان (بیست و پنج نویسنده) نه چندان مشهور قرن بیستم فرانسه است که در میانشان کسانی مثل ژول سوپرویل ، مارسل پانیول ، مارسل امه ، ژیلبر سسبرون ، پی یر کورتارد هم دیده می شوند. کتاب چاپ خوبی ندارد، فونت و صفحه آرایی هم به هکذا ! پر از غلط های تایپی هم هست!ترجمه کتاب هم جالب نیست ، لحن عبارات و زبان مترجم بدجور بوی کهنگی و جوانان دهه سی و چهل شمسی! میدهد. از آنهاست که دنیایشان خیلی وقت است مرده و احتمالاً معتقدند زبان نسل ما زبان فارسی را خراب می کند! داستان ها هم غالباً متوسط و معمولی اند. نه از لحاظ فرم و تکنیک نکته خاصی دارند که عموماً خطی و گزارشی اند و روایت شخصی و نه از لحاظ ایده . نویسندگان معمولی که بر حسب زمان چند جایزه برده اند و یکی و دو کتاب (داستان ، نمایشنامه یا فیلم نامه) نوشته اند و دیگر هیچ. البته کتاب پنج داستان خوب هم دارد (البته از لحاظ ایده و نه فرم) مثل داستان «ضرب المثل» ِمارسل امه یا «اسب و مرگ» ِورکور و «او ، یانی بوداپستی بود» و «نویسنده موفق» ِکریستین آرنوتی. «شلاق» ِبرنار کلاول هم تنها کاری است که هم ارزش ایده دارد و هم فرم . پایان بندی اش واقعاً شوکه کننده است. این هم تکه ای از «اسب و مرگ» ِورکور :

«ماجرا زمانی روی داد که هیتلر در سال 1941 به پاریس آمد. خودتان می دانید. ساعت 5 صبح بود .به این جا و آنجا رفت . عکس زننده ای – زننده برای ما- وجود دارد که او را در تراس ِ کاخ ِ «شای یوChaillot » نشان می دهد. یعنی در برابر یکی از زیباترین منظره های پاریس ، شاید هم زیباترین منظره های شهری جهان و تمام پاریس زیر پایش . پاریس ِخفته که نمی داند هیتلر دارد نگاهش می کند..... مردی که پاریس را فتح کرده ، به خوبی می داند که این شهر را فقط هنگامی که در خواب است می تواند تصرف کند....»

به رنگ ارغوان

2010-02-27T20:33:00.000+03:30

به رنگ ارغوان

گاهی اوقات پیش می آید که می پرسیم چرا بیشتر و حتا همه ی کار های نمایشی ایرانی (اعم از سینمایی و تئاتری) ، ما را هیجان زده نمی کنند یا چنان مبهوت نمی شویم که همه همه همه ی حواسمان باشد و واقعاً باشد. مسئله زیاد هم پیچیده نیست. کار های فارسی ، خیلی کم «زندگی واقعی ما» را نشان می دهند. و البته خیلی کم تر از آن ، «آن زندگی رویایی» که دلمان می خواست در این تکه از کره زمین داشته باشیم. انگار «رویا داشتن» و «خیالبافی محض» در این تکه از زمین مرده است. همه رویاها بدل شده به سیاست و فرض اینکه اگر چنین شود و چنان ، «بهاران خجسته باد و بوی گل و یاسمن آید». انگار که همه مردم سیاستمدارند و قرار است پس از تغییرات و تحولات آتی ! دسته جمعی به «رجال سیاسی» بدل شوند. اما واقعاً این گونه نیست. «رجال سیاسی» در هر نظمی و هر سیستمی پس از هر تغییر و تحولی افراد معدودی اند و البته دوستان ِ معتمدشان هم در معیت شان و تبعاً قاطبه ملت از این دایره بیرون می مانند و چرخه «بگذرد این روزگار تلختر از زهر» ادامه می یابد..... غرض اینکه جماعت هنرمند ما چنان رویا هاشان را با رویا های این صنف قلیل، پیوند زده اند که رویا هایمان را فراموش کرده اند. اگر اثری هم می آفرینند ، همه ملت در جستجوی نشانه های رویاهای رجال مذکورند و نه رویا های خودمان. بعد می گویند چرا این تئاتر و این سینما را دوست نداریم.

حاتمی کیا اما با همه این جماعت تئاتری وسینمایی فرق می کند مفصل و مبسوط. حاتمی کیای بعد از جنگ تا دوم خرداد و بعد پایان عصر اصلاحات ، آرام آرام چیزی را یافته است که امضای خودش شده است. حاتمی کیا آرام و با لطافت از آن رویا ها و اهداف «رجالی» فاصله گرفته است و دارد به رویا های خودمان فکر می کند و رویا های خودمان را می سازد. همین مردم واقعی که نمی خواهند «رجال» بشوند و نیت پناهندگی هم ندارند. زندگی شان را دارند همین جا می سازند با عشق ، دانشگاه ، کار ، فرزند ، خانواده ، گذشت و خیلی چیز های دیگر که می شود اسمش را گذاشت : «معصومیت و شرم» اما با قید خصوصیّت یعنی معصومیتی که نمی خواهد به عرصه عمومی کشیده شود و نباید در موردش داد زد و باید پنهانش داشت. «ظاهر» چیز دیگری است اما «آن معصومیت و صفا» باید بماند در خفا و آدم های حاتمی کیا با همین «معصومیت و شرم» تسلیم عشق می شوند. اصلاً این تصویر حمید فرخ نژاد ِ عاشق روی درخت ، شما را یاد چه می اندازد ، آنهم با آن همه عاشقانه گی ؟ .... «به رنگ ارغوان» عظیم ترین جهد حاتمی کیا برای گریختن از رویا های رجال سیاسی و پیوستن به همین رویا های مردمانی است که «درس خواندن در جنگل» را به «بحث و اعتراض» و «عشق» را به «کار» و «حل کردن مشکل» را به «پاسگاه» ترجیح می دهند. و همین هست که می ماند.

تتّمه : مثل آن صحنه «بارون درخت نشین» ، حاتمی کیا در «به رنگ ارغوان» زیاد دارد. تصویر سرمای جنگل و انفجار و دانشجوها. خانه ی زیبای ارغوان در روستایی در دل جنگلی کوهستانی و قهوه خانه بلوط و بچه هایی از همه جا که آن جور که می خواهند زندگی می کنند و البته نیروی انتظامی هم که جهت امنیت اخلاقی حضور همیشه در صحنه دارد ! ( آنهم با سه نفر پرسنل!) از آن تصویر هاست که می ماند .

حاتمی کیا صحنه های نبرد و صحنه های امنیتی را هم خوب در آورده است. حالا ایراد هم می شود گرفت که خیلی جاها جزئیات را فدای یک کلیت خوب کرده است. اینکه چگونه در روز روشن می شود در روستای کوچکی که خانه های اندکی دارد مخفیانه با تبر رفت خانه یکی دیگر را بهم ریخت و آمد یا آنهمه سر و صدا و ستیز و رفت و آمد در همچین جایی که مردمان اندکش لا اقل در زمستان کاری جز قهوه خانه و پاییدن همدیگر ندارند، برای خودش رویای عظیمی است. اما خب به خاطر رویای زیبایی که حاتمی کیا خلق کرده به گمانم می شود از این ایراد ها عبورکرد و با رویای ِ حاتمی کیا همراه شد.

روبان سفید

2010-02-26T14:56:00.000+03:30

روبان سفید

تبارشناسی اخلاق آلمانی به روایت هاندکه در شش تکه

تکه اول: خب فکرش را بکن... آلمان یعنی کانت ، فیخته ، نیچه ، هگل ، مارکس ، ماکس وبر ، ماکس پلانک، هایزنبرگ ، شرودینگر ، گوته ، شیلر ، توماس مان و هاینریش بل و گونتر گراس . اینها را مقایسه کن با اسلاف فرانسوی یا انگلیسی یا حتا آمریکایی . خشکی و جدیتی که در این جماعت هست مفصل و مبسوط تفاوت می کند با احساسات فرانسوی و حتا دیسیپلین انگلیسی و البته انرژی آمریکایی. انگار قرار است این ملت «نماینده راستین جدیت» برای جامعه بشری باشد. خب همین هاست که در نهایت منجر به هیتلر و گوبلز می شود.

تکه دوم : خب خیال کن معلمی هستی در روستایی پروتستانی در آلمان ، در اوج عاشقی ات ، در سارایوو بزنند دوک اعظم امپراتوری اتریش- مجارستان بکشند و جنگ جهانی اول شروع شود و ده چنان تا قبل جنگ دچار آشفتگی و نا آرامی و مرگ و آسیب و خودکشی شود که.... خب در این جامعه « فضیلت واژه ای منسوخ است . فقط کافی است معلمان دوره متوسطه خویش را در نظر آورید که می کوشند تا نقش آموزگاران اخلاقی را ایفا کنند»... آموزگار بودن در «چنین تاریخی» واقعه غریبی است.

تکه سوم: بچه هایی که «مودب» و «مطلوب» ِ والدین ، معلم و بارون (=حاکمیت) بزرگ می شوند ، یا چنین می نمایند و بعد 15 سال بعد در جوانی تبدیل نسل خشمگین ویرانگری می شوند که فقط به تصفیه و تطهیر برای رسیدن به جامعه مطلوبِ آلمان می اندیشند؛ انتقام از نسلی که می خواست آنها را مودب و مطلوب و خوب بار بیاورد و خودش خوب نبود. کودکانی که امروز مخفیانه انتقام میگیرند فردا این کار علنی خواهند کرد.

تکه چهارم : یکی از صحنه های درخشان فیلم صحنه بازجویی ِ بازرس از دختر مباشر است و اصرار دختر به اینکه واقعه را در خواب دیده و بازرس باور نمی کند. بازرس به فهم کودکان باور دارد و البته وجدان آزرده آنان از « اعمال مجازات». پرسش های عمیقاً نیچه وار پسر کوچک پزشک را به یاد بیاورید. انگار روح فلسفی آلمانی از کودکی متبلور می شود. کودکانی که جدی می اندیشند ، به حکم می رسند و بعد حکم را اجرایی می کنند و وجدان آلمانی هم همیشه – البته در حاشیه- بیدار است.

تکه پنجم: کشیش ده «نماینده راستین جدیت» است. فرزندانش را به سخت ترین وجه مجازات می کند و روبان سفید بر بازوی آنها می بندد تا آنها دیگر خطا نکنند. نظم آهنین را در خانه به اجرا در می آورد و این به مرور روح کودکانه فرزندانش را از بین می برد. سخت است ، اما احتمالاً بیشتر مشکلات ده ، از قضیه پزشک تا آتش سوزی و شکنجه کودک بارون و بعدتر قابله ، اگر با مشارکت فرزندان سابقاً معصوم کشیش نباشد ، با طرح و برنامه ریزی آنهاست. «کشیش زاهد همین که در جایی به فرمانروایی رسیده است سلامت روانی ده را خراب کرده است.... و همچنان خراب می کند.» این را ، نیچه ، مکرر نوشته است.

تکه ششم: به استعاره پزشک و کشیش توجه کنید. شاید سالهاست – نه فقط پس از عصر روشنگری که از همان آغاز بساط کلیسا- کشیش ها برای توجیه وجود خودشان از این استعاره استفاده می کنند. استعاره «پزشک روح» و اینکه پزشک روح آدمی به اندازه پزشک تن – و حتا متناسب با فهم و شعور مخاطب ، گاهی بیشتر از آن! – اهمیت دارد ؛ سالهاست به لطایف الحیل تکرار می شود. چرا هاندکه این استعاره را به کار برده و داستان را با پزشک و کشیش می آمیزد؟.... آیا این پاسخی به این پرسش نیچه است که : « اما این کشیش ِزاهد آیا به راستی پزشک است؟»

پی نوشت : عمده نقل قول ها اگر از متن فیلم نباشد از «تبارشناسی اخلاق» نیچه/داریوش آشوری و «فلسفه ، معرفت و حقیقت» نیچه/مراد فرهادپور آمده است.

آنتی کرایست

2010-02-15T15:03:00.002+03:30

آنتی کرایست

یا چرا «لارس فون تریه» هموطن «کیرکه گارد» نابغه است؟

پرولوگ: «بعضی حشرات در همان لحظه که جفت خود را بارور می کنند می میرند» . لارس فون تریه مطلقاً نابغه است. این غول نامتعارف دانمارکی که همه حیات ومماتش دراین سالها در آفرینش و خلقت محض گذشته است؛ تمام ناشدنی است. در همه آن روزگاری که بسیاری از هنرمندان-علی الخصوص دراین مملکت- در امواج سیاسی غرقه بودند و مانیفست های حیض و نفاس سیاسی می نوشتند و ماهیت «دشمن» را افشا می کردند ، فون تریه کسی بود که «مانیفست دگما» را نوشت تا همه بنیان های زیبایی شناسی از دوران کلاسیک تا هنر مدرن همین روزگار معاصر را ویران کند و «امر دیگر» را زیبا بنمایاند.

اندوه: «بامدادان بود ، ابراهیم پگاه برخاست، سارا، عروس کهنسالی اش را در آغوش گرفت و .... بوسید.» فون تریه استاد خلق تصاویر بدیع و زیباست. یک ایماژ ساز تمام عیار که زاویه دوربین ، پرسپکتیو و حرکات ِ صحنه اش ، همگی امضا فون تریه دارد. پرولوگ فیلم که اسلوموشِنی سیاه وسفید با بک گراند موسیقی شبه کلیسایی است و مرگ کودکی را نشان می دهد ، درست همان لحظه که مرد و زن در حال عشقبازی اند ، و برفی که باریدنش همخوان همه اینهاست ، هارمونی زیبایی را می سازند که نتیجه اش فراموش کردن اندوه و تلخی مرگ کودکی است در هجوم این تصاویر زیبا.

درد (حکمرانی کائوس): « من میتوانم خود را قهرمان تصور کنم اما ابراهیم هرگز.» مرگ کودکی و جنونی که بر زن مستولی می شود؛ مرد و زن را به «جنگل عدن» می کشاند. انجیلی ترین ترجمه مفهوم ایدن. جایی که یک پله مانده به راس «هرم ِترس و لرز» زن قرار گرفته است. و زن از بهشت ازلی که روزگاری ماوی آدم و حوا بود در هراس است. از پلی که از آن باید بگذرد و با چشمان بسته از من می گذرد و چمن ها و درختان. آهویی با کودکی مرده که هنوز تمام زائیده نشده مهمترین تصویر استعاری است که فون تریه خلق کرده است. عدن منفور ، با دریدن جوجه ای توسط عقابی آغاز می شود.

یاس(ژینوساید): «آیا به راستی چنین است که همه آن روحیه مفلوک بورژوازی که در زندگی می بینم (و نه با سخنم که با عملم درباره اش داوری می کنم ) همان چیزی نیست که جلوه می کند؟»... زن بعد از شبی و خوابی که چندان طولانی نیست ؛ بیدار می شود و شادمان می گوید که «من ، خوب شده ام» و از هیچ چیز جنگل نمی ترسم. مرد باور نمی کند. گزارشی از کالبد شکافی کودک را می بیند که بر آزار زن اشاره دارد. و مرد حیران است. بعد از این خشن ترین سکانس های فیلم اتفاق می افتد و گمان می کنم لازم نبود همه سبعیت و خشونتی که تصویر شد را نشان داد. این چند سکانس واقعاً سخت اند. آسیب زدنی که واقعاً وحشتناک است. استعاره ای که جنسیت را نابود می کند و استعاره چرخ سنگی بر پای ِ مرد. آن سکانس غار و روبه رو شدن مرد با کلاغ در غار و جنگ شان ، کنایه انجیلی نابی است.

آهو، روباه ، کلاغ: «ای کاش ساکت مانده بود»... گریختن مرد و جستجوی زن. در نهایت زن مرد را می یابد در حالیکه رنج می کشد. احساسات کاملاً متضاد با هم اتفاق می افتند و توامان بر کنش ها اثر می گذارند. شکنجه واقعاً اتفاق می افتد . ستیزی برای زنده ماندن خود و سلب حیات از دیگری . چرا او مرده است و ما هنوز زنده ایم. تو باید بمیری مرد. اما این مرد است که زن را با دستانش خفه می کند و در آتشی از درختان می سوزاند و به قول میرچا الیاده زندگی در سطح اساطیر جریان می یابد و «سه سائل» نظاره می کنند : «آهو ، روباه ، کلاغ»

اپی لوگ: «تفاوت قهرمان تراژدی و ابراهیم به روشنی آشکار است؛ اولی کماکان در حوزه اخلاق می ماند.» لارس فون تریه گفته بود با این فیلم ، بهترین فیلمش را ساخته. یعنی حتا بهتر از سه گانه اروپا و رقصنده در تاریکی و داگویل. تکنیک های خلاقانه در فیلم بسیار پر بسامدند. همه با امضاء فون تریه. دیالوگ ها هم به همان اندازه ارجینال اند وقتی مرد با آرامشی بی نظیر به زنی که کودکش بر اثر غفلت آنها مرده است می گوید: «مرگ ، امری طبیعی است» و کاراکتر ها. انتخاب ویلیام دافوی مسیح باز مصلوب برای مرد ضد مسیح ، انتخاب پر معنایی است و صحنه آخر که موجی است از مردم که از کوه بالا می روند و دافو با شمایلی مسیح گونه و پس از سفر دشواری بر آنها ایستاده و نظاره می کند ، انگار که بخواهد موعظه مسیح بر فراز کوهستان را تکرار کند ، اما آدم ها از مسیح.... نه دافو می گذرند و تصویر مبهم می شود ....

پی نوشت : همه نقل قول ها از کتاب «ترس و لرز» کیرکه گارد ، ترجمه دکتر رشیدیان آمده است.

هر شب تنهایی

2010-02-09T19:55:00.001+03:30

هر شب تنهایی

وقتی مداوماً می نویسیم ، خواهران وبرادران گرامی! این قدر تلویزیون نگاه نکنید ، لابد یک چیزی می دانیم. این تلویزیون (اعم از سیمای دولتی الی شبکه های مزخرف و بعضا ً فارسی ماهواره ای) واجد چیزی هستند که می شود آنرا ابتذال و پیش پا افتادگی محض دانست. یک جور گریختن از هر نوع تفکر و توقف راجع به همه چیز. سطحیّت مطلق. یکی از بدترین عوارض تکنیکی این قضیه ، لااقل در نحوه تصویر برداری ، این کلوزآپ های متعدد و خسته کننده و میدل شات های گاه و بیگاه است . بدون لانگ شات و ابهام مطلق در تصاویر دورتر از هفت و هشت متری دوربین و فقدان «عمق» در تصویر. انگار همه اتفاقات باید همین جلوی دوربین بیافتد و مخاطب مغز ندارد که جز به آنچه همین جلو دارد اتفاق می افتد التفاتی داشته باشد . همین قضیه منجر می شود به صرفه جویی و خب بازیگر کمتر و حرکات کمتر و لوکیشن محدود تر و بعد داستان کوتاه سر راست تر که نیم ساعت هم نمی شود و البته با تزریق یک گره زورکی باید نود دقیقه طول بکشد و یکی دو دقیقه به پایان طرف متحول شود و............ خب ، این ، سینمای مینیمال نیست. این اصلاً سینما نیست. این یک جور فیلم تلویزیونی است که ای کاش کارگردان «من ترانه 15 سال دارم» نمی ساخت.

گربه های ایرانی قبادی و ثریا .م

2010-02-05T21:26:00.001+03:30

گربه های ایرانی قبادی و ثریا .م

کسی از گربه های ایرانی خبر نداره : قبادی فیلمساز خوبی است. «زمانی برای مستی اسب ها» ش یک شاهکار واقعی بوده و هست. اگرچه قبادی برای فیلم هاش خیلی بیشتر از ایده های بکر استفاده می کند تا تکنیک ، اما قطعاً از بسیاری از فیلمسازان ایرانی ، بیشتر تکنیک های نوین و خلاقانه را در ساختن تصاویربه کار می برد. حرکات سر دست دوربین ، چرخش های سریع دوربین و زاویه دید، عدم تمرکز بر چهره و ریتم سریع روایت از آن مولفه هایی است که باعث می شود ؛ فیلم های قبادی علیرغم اینکه آکنده از سوژه های بکر هستند ، خوش ساخت و جذاب به نظر برسند. داستان «گربه های ایرانی...» هم بر این سیاق است. داستان هنرمندان نا متعارف یا دقیقتر «واقعاً متفاوت» ی است که نه فقط قوانین و دولت که بخش های قابل توجهی از مردم هم نسبت به آنها و محصول هنری که آنها تولید می کنند ، نه فقط رویگردان که حتا مخالفند و برای سنگ اندازی یا ممانعت از کار آنها دست به هرکاری می زنند و ناگزیر آنها را مجبور به مهاجرت می کنند. موسیقی راک یا رپی که امروز در ایران ساخته می شود ، شاهد دقیقی ازاین مسئله است. در مملکتی که سالها به موسیقی خاصی با نظام زیبایی شناسی منحصر به فردی عادت کرده است (که تازه همان هم بیشتر اوقات ممنوع و دور از دسترس است!) و موسیقی مدرن شان موسیقی پاپ! است ؛ راک و رپ و الباقی سبک های مدرن موسیقی بیش از اندازه متفاوت و برای قاطبه ملت غیر قابل درک است. حالا اگر ممنوعیت فعالیت علنی و ارائه آزادانه این نوع آثار را به سبب فشار های دولتی و قانونی و تمرین ها و کنسرت های مخفی و پنهانی از ترس پلیس را هم حساب کنیم دیگر مجالی برای «این بچه ها» نمی ماند که بخواهند بمانند و آن جور که دوست دارندکار کنند. مستند داستانی قبادی روایت دقیق و تراژیکی از ماجرا ارائه می دهد که ارزش دیدن و حتا دوباره دیدن را دارد.

سنگ.سار ثریا.م: این فیلم یک فاجعه واقعی است. حساب کنید یک ناکارگردان با یک مشت نابازیگر به علاوه یک گروه فنی دیمی ، تیمی را ساخته اند تا در قرن بیست و یکم و نزدیکی پایان دهه اول آن ، آنهم در آمریکا، فیلمی را بسازند به سبک فیلم های چرند دهه چهل و پنجاه سینما ایران. اصل کتاب را نخوانده ام و نمی دانم ماجرا را چگونه روایت کرده ، اما داستان به قدری پر از غلط و اطلاعات نادرست در فیلم گفته می شود و اینقدر کارگردان به جزئیات بی توجه است (از لباس و گریم تا مدل ماشین و سبک معماری و... ) و بازی ها آنقدر مزخرف است (حتا بدتر از سریال های کیلویی تلویزیون) که واقعاً متاسف می شوید فیلمی که به سبب سوژه نابش که واقعاً می شد یکی از تکان دهنده ترین فیلم های جهان را درباره اش ساخت ؛ چنین هرز شده است. فیلم آنقدر نکته های انزجار آور دارد که حتا بعید می دانم ، آمریکایی های از همه جا بی خبر ایالات مرکزی آمریکا هم حاضر باشند چنین فیلم چرندی را ببینند که حتا خیلی جاها فرمول های کلیشه ای هالیوودی را هم با ساخت بد هرز کرده. (آن صحنه خاموش شدن ماشین خبرنگار موقع فرار و در لحظه آخر روشن شدن و در رفتن در بین این فرمول ها به قدر مضحک است که .........) شهره آغداشلو هم که اصلاً بازیگر نیست. آن تکه ای که انگلیسی حرف می زند با خبرنگار فرانسوی ، آنهم در یک روستای دور افتاده ایرانی ، آنهم با لهجه امریکن و از نوع بلبل! یا حتا لباس پوشیدن ، حرکات و ارتباطش با باقی اهالی ، لهجه ناب فارسی لس آنجلسی ثریا! با همان استرس ها و با لباس و ارایش لس آنجلسی یا باقی بازیگر ها که اصلاً فارسی نمی توانند حرف بزنند و .... اصلاً فیلم به قدری فاجعه است که ....

پی نوشت : جای .... ها می توانید از الفاظ قبیحه به دلخواه استفاده کنید.

زندگی دوگانه ورونیک

2010-02-05T21:21:00.001+03:30

زندگی دوگانه ورونیک

فیلم های کیشلوفسکی به طرز هارمونیکی با موسیقی آمیخته اند. انگار نوعی اپرای مینیمالیستی اما در خیابان . زبیگنف پرایزنر به اندازه خود کیشلوفسکی در زیبایی تصاویر کیشلوفسکی نقش دارد. اصلاً خیلی از سکانس ها بدون موسیقی یا امکان ندارند و یا تاثیر گذاری متفاوتی خواهند داشت. زندگی دوگانه ورونیک ، که از لحاظ ایده تفاوت ماهوی با سه رنگ دارد ، داستان یک ورونیک لهستانی است که خواننده سوپرانو ست و در یک اجرا روی سن می میرد و یک جا اتفاقی در روز های سرنگونی رژیم کمونیستی در لهستان و سرنگون کردن مجسمه لنین ، زن عکاس فرانسوی دیگر را می بیند که دقیقاً مشابه خودش است و بعد می فهمیم که آن زن هم نامش ورونیک است (نقش هر دو را ایرن ژاکوب بازی می کند ) و مثل او موزیسین است اما مدرس موسیقی در یک مدرسه ابتدائی است و مثل او عاشق است و بعد هم زندگی او را روایت می کند . فیلم برخلاف سه رنگ که بر اساس درک سه مفهوم مبنایی ساخته شده ، بیشتر بر خلق ایماژ های سینمایی زیبا استوار است. داستان اصلی مهمی ندارد و انگار قرائتی مینیمالیستی از زندگی است.

«دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم»

2010-02-05T10:37:00.003+03:30

«دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم»

به محمد خاری

راستش سالینجر را نمی فهمم. یعنی علت محبوبیتِ (یا هر واژه دیگر با همین مضمون که بر مفهومی خاص و عام به شکل توامان ، دلالت کند) سالینجر در عالم انگلیسی زبان را درک نمی کنم. سالینجر به طرز عجیبی آمریکایی است و دقایق زندگی آمریکایی ها را نوشته است. با همه جزئیات که احتمال تصور آنها می رود. داستان هاش آکنده از کاراکتر های کودک یا زنان است. انگار داستان ها را نوشته برای انکه زنان را بفهمد. خیلی زیاد به گزارش جزئیات ما وقع پایبند است. اتفاقات آنقدر در روایت معمولی نوشته می شوند که انگار قرار است همه جا و «به همین راحتی» تکرار شوند. آدم ها دغدغه عمده ای ندارند. آمریکن دریمی توی چشم نمی زند. همه چیز از زندگی واقعی آمریکایی است. سالینجر اصلاً اروپا و زندگی اروپایی را نمی بیند. تکه های فرانسوی اش بیشتر از سر «استفاده از زبان خارجی آموخته شده» است. و هیچ کس هیچ بک گراند مهمی خارج از زندگی آمریکایی ندارد. خب همین گزاره ها هم برای اینکه نتوان سالینجر را به عنوان یک غیر آمریکایی درک کرد یا شوقی برای خواندن باقی آثارش احساس کرد ؛ کفایت می کند. شاید اگر مرگ سالینجر در این روزها نبود شاید هرگز نمی شد یک کتاب سالینجر را تاانتها خواند . بابك تبرايي / مترجم آثار سلينجر مقاله خوبی در این روزها نوشته «مرگ یک مد ادبی» و گفته است : «سالینجر نه در ژانویه 2010 که سالها بود که مرده بود.»

بلو بلان قوژ!

2010-02-05T00:34:00.003+03:30

بلو بلان قوژ!

دراین بیست-سی روز خیلی اتفاقی فرصتی فراهم شد تا بعد از 6-7 سال فیلم های -حالا کلاسیک شده- کیشلوفسکی را ببینم با یک فرق خیلی بزرگ ؛ ها؟.... واژه ها را می فهمم و این خیلی تجربه فوق العاده ای است که خیلی فرق می کند با وقتی که فقط صدا ها را می شنوی بدون انکه کلمه ها و جمله ها را از هم تشخیص بدهی....

آبی: داستان آزادی از قرارداد ها. با لطیف ترین ایماژ ها و موسیقی ناب. جولی (ژولیت بینوش) کاراکتر فوق العاده ای است که کیشلوفسکی خلق کرده. روایتی که خیلی دقیق و با حوصله پیش می رود و حوادثی که همیشه جایی جز «صحنه= سن» ِ مقابل ما اتفاق می افتند. یعنی یا اصلاً دیده نمی شوند یا با چرخش دوربین در گوشه سن دیده می شوند. جدی ترین و تکان دهنده ترین پرسش های اخلاقی به ظریف ترین شکل ممکن و البته بدون القای دراماتیک (به شیوه کلاسیک ) مطرح می شوند. مثل مرگ ، خیانت کردن ، دزدیدن و فرار کردن ، ویران کردن و مورد خیانت وارد شدن و البته گذشت و حمایت و اعتماد به «دیگری» که مثل همه نیست و نمی خواهد هم به راه راست هدایت شود. از اشکی که ریخته نمی شود و فریادی که خفه می شود

سفید: داستان برابری و عدالت انسانی. داستان از دادگاهی در فرانسه آغاز می شود که دومینیک (ژولی دلفی) میخواهد از همسر لهستانی اش (کارول) طلاق بگیرد و قاضی را مجاب می کند و بعد که کارول را از خودش می راند و بعد کارول به وضعی فلاکت بار به لهستان باز می گردد و بعد بر حسب یک اتفاق ثروتمند می شود و بعد آن انتقام تلخ را برای دومینیک طراحی می کند ؛ تا همه تلخی برابری را به دومینیک بچشاند.

قرمز : داستان برادری. یا دقیقتر داستان گذشت ، درک کردن و هر آنچه از برادری انتظار می رود. اعتراف میکنم تا پیش از این «قوژ» را دوست نداشتم. ولی حالا نمی دانم در برابر ظرافت مستتر در این فیلم چه باید کرد. دیالوگ ها با چنان لطافتی به فرانسه نوشته شده اند و چنان موسیقایی در کلام مستتر هست که با حوادثی که آرام آرام و با حوصله تصویر می شوند هارمونی تمام عیاری را می سازند که بدجور مبهوت می کند. کیشلوفسکی در این فیلم از هیچ نکته جزئی عبور نکرده. آدم ها خیلی رویایی اند یا لااقل با رویا های من شباهت دارند . آن همه مهربانی والنتین (ایرن ژاکوب) با «ریتا»... آن «قاضی بازنشسته» فرانسوی (با بازی شاهکار ژان لویی ترن تینی یان)... و آن «قاضی جوان» فرانسوی... و همه داستان هایی که تکرار می شوند. آن صحنه آخر هم که فوق العاده است : رهایی یافتن هفت نفر از کشتی غرق شده در کانال مانش : دو کاراکتر از «آبی» دو کاراکتر از «سفید» و دو کاراکتر از «قرمز».

شوک کارگری

2010-01-27T16:02:00.001+03:30

شوک کارگری

هنری میلر با آرتور میلر مفصل و مبسوط فرق داشت. آرتور میلر هیچ وقت از فضای تئاتر یا لااقل فضا های وابسته – به هر سیاق- دور نشد و از کارگران وطبقات فرودست جامعه دفاع کرد اما هنری میلر از ملوانی تا کارگری و هر کار دیگری را تجربه کرد و بعد ادبیاتی را خلق کرد که به هیچ وجه «کارگری» نبود..... راستش آرتور میلر را ..... نمی دانم این جمله را چگونه باید بنویسم.... دوستتر دارم یا ترجیح می دهم یا .... فعل مناسب جمله ام نمی دانم کجاست...

و خدا گفت!

2010-01-27T15:59:00.002+03:30

و خدا گفت!

یکم: امسال از جشنواره خیلی زود به خانه بازگشتم. همان امور اداری مخّل، ممانعت غریبی برای الباقی زندگانی من ایجاد کرده است. صبح ها به مشغولیّت و دوندگی گذشت و عصر ها دور از تئاتر شهر. و فقط بر حسب اتفاق بود که یک روز عصر توانستم یک اجرای یونانی در سنگلج را ببینم و خیلی زود تر از همان وقت که فکر می کردم به خانه بازگردم.

دوم: این قضایای سیاسی گمان می کنم بدجور بر تئاتر هم تاثیر گذاشته. یک جور بی میلی مضاعف به این جشن دولت ساخته (حالا می دانیم که هیچ کس جز دولت حاضر نیست جشنواره تئاتر برگزار کند آنهم با این تفاصیل) از طرف مخاطبان همیشگی تئاتر که قطعاً مخالف شعار «تئاتر برای همه» هستند از یک سو و از سوی دیگر تحریم گسترده جماعت فعال تئاتری و مضاف بر اینها از بین رفتن پرستیژ بین المللی ، باعث شده لا اقل جماعت خلاق و ساختار شکن تئاتری دنیا تمایلی به حضور در مهمترین جشنواره تئاتر ایران نبینند و خلاص.

سوم: وقتی شما به سالن تئاتری می روید که تئاتری یونانی ببینید و اسم کارگردانش هم یک اسم ناب یونانی «اورا سیدیرو پولوس» باشد، احتمالاً انتظار دارید در سالن غرق در واژه های نامانوس یونانی شوید و به یاد آریستوفان و سوفکلس و اشیل و .... روح یونانی تئاتر را حیّ و حاضر نظاره کنید. اما وقتی کار با «دکلمه فارسی گزاره های معنوی ِ یک جوان ریش و مو بلند ایرانی» آغاز شود که احتمالاً مشابه اش را مکرراً در برنامه های مربوط به جوانان صدا و سیما می بینید؛ شوکه خواهید شد. بعد وقتی بازیگر یونانی به مدت بیست دقیقه با حداقل اکت روی صحنه (با دکوپاژی که یاد آور فقیر ترین و البته کلیشه ای ترین تئاتر های دانشگاه های شهرستان های دور افتاده مملکت است! ) به زبان انگلیسی فصیح آموزشگاه های زبان های خارجی! (با تلفظ دقیق معیار و ادای شمرده واژه ها تا حرف آخر هر واژه ) مونولوگ می گوید ، که احتمالاً به نظر کارگردان شاعرانه است و بعد زنی به صحنه می آید و ده دقیقه همین برنامه را تکرار می کند و بعد دو نفر با هم وارد دیالوگی ملال آور می شوند و تا پایان نمایش همین قصه با حداقل تصاویر ممکن ادامه دارد و دیالوگ ها مشتی ایده های کل گرایانه و جهان شناسانه ! است و در کنارش تصاویر بی ربطی از پخش جوهر در آب در عمق صحنه پخش می شود به همراه موسیقی و آواز ضبط شده ، آخرش هم چند جمله فارسی با لهجه ای مضحک و بعد همان جوان ریش و مو دار... آنوقت بالکل از همه چیز نومید می شوید.... ولی راستش تا به حال نشده من تئاتری در سنگلج ببینم و ارزش دیدن داشته باشد... خب جشنواره تئاتر امسال برای من تمام شد...

رفقای گرامی

2010-01-23T16:02:00.001+03:30

رفقای گرامی , عجالتاً این هفته را مصادف با برگزاری جشنواره تئاتر فجر, نه به نیّت جشنواره ! که به نیّت انجام بعضی امور اداری که ضدیت ماهوی با هنر و هر امر زیبایی شناختی و بعضاً انسانیت دارند ؛ لغایت اختتامیه جشنواره در تهران به سر می برم و یحتمل به جهان مجازی هم دسترسی ندارم و امیدوارم با دست پر باز گردم ! (درابعاد مختلف) ...

فرزند پنجم

2010-01-21T15:59:00.000+03:30

فرزند پنجم

اگر آلن دو باتن و بعضی از نویسندگان مشهور تا دهه هفتاد بریتانیا را در نظر نگیریم و البته به داستان های کوتاهی که در مجموعه های داستانی چاپ شده توجهی نکنیم ، تقریباً از ادبیات نیمه دوم قرن بیستم بریتانیا بی خبریم . واقعاً در هجوم بی نهایت هم جانبه ادبیات امریکا و نویسندگان مهاجر هندی تبار (رشدی ، نایپل و...) از نویسندگان مدرن بریتانیایی بی اطلاعیم .... جدید ترین کسی که می شناسیم ویرجینیا ولف است (آن هم با انگیزه های فمنیستی) و البته هارولد پینتر کبیر که خب حجم گسترده جوائزی که گرفته تا آخریش نوبل ، خودش را تحمیل کرده و البته اشتیاق جماعت تئاتری به متن های مدرن ، هم مزید بر علت شده است. حالا چه بشود که مترجمین فارسی-زبان ِانگلیسی بروند سراغ نویسندگان بریتانیایی. اما در این دو سال خب یکی دو اتفاق باعث شده ، این اتفاق بیافتد و البته عاملش نوبل بوده. دوریس لسینگ نوبل ادبی 2007 را برد و خب موج ترجمه راه افتاد. اگر خواسته باشید دوریس لسینگ را از مصاحبه هاش – لا اقل در نشریات فارسی- بشناسید حالتان ازش بهم میخورد و احتمالاً انگیزه خواندن کتاب هاش را از دست می دهید. اما اگر یکی از کتاب هاش – مثل همین فرزند پنجم با ترجمه انصافاً خوب مهدی غبرایی- را باز کنید و یکی دو صفحه بخوانید ؛ نظر دیگری پیدا می کنید. کتاب می کشاندتان. حالا مهم نیست که لسینگ چسبیده به موضع دانای کل همه چیز دان کلاسیک و قصه را سر راست و مستقیم و بدون ارجاعات قبلی و استعاری و هر گونه تکنیک پیچیده روایی پیش می برد. لسینگ به نظرم دقیقاً به چارلز دیکنز وفادار است. سیاه نمایی فوق العاده رویایی-این تعبیر پارادوکسیکال عمیقاً دقیق است- از لندن و زندگی خانواده های بریتانیایی دارد و البته لجبازی احمقانه طبقه متوسط انگلیسی و تصویر وحشتناکی که از پایبندی انگلیسی ها به سنت –با قرائت انگلیسی- ارائه می کند . اولین احساسی که بعد از خواندن لسینگ بهتان دست می دهد این است که «اوه از این زندگی بریتانیایی حالم بهم می خورد» و بعد خب جامعه شناسی ادبی! یعنی این. لسینگ فضیلت های اخلاقی آدم های معمولی طبقه متوسط بریتانیایی را زیر هجمه نگاه انتقادی خرد میکند. «برای آدم های که در روز های بعد از جنگ جهانی دوم و 1968 مثل بقیه جوان ها فکر نمی کردند... رویای خرید خانه بزرگ ، داشتن فرزندان فراوان و خوردن غذا های سنتی انگلیسی وقتی اعضا خانواده همه دور هم جمعند..... و خانه ای که در آن کمتر کسی تلویزیون تماشا می کرد ؛ همه از این صفت با تحسین یاد می کردند.»

یکی تکه ناب هم دارد وقتی مادر دیوید را توصیف می کند و با یک جمله کاملترین بک گراند را از همه چیز می دهد: «با قیافه قضاوت درباره همه چیز از دیدگاه آکسفوردی آنجا نشسته بود»!

بیلی بثگیت

2010-01-20T23:55:00.000+03:30

بیلی بثگیت

بیلی بتگیت رمان مشهور و تکان دهنده ای است از ا.ال.دکتروو (doctorow) که در همان سال ها با بازنویسی تام استوپارد توسط رابرت بنتون که «کرامر علیه کرامر» و «ننگ بشری» را ساخته ، ساخته شده است. داستان روایت تکنیکی و پیچیده ای است از داستانی ساده که تصویر دقیقی از جامعه پر تلاطم و بحرانی سال های دهه سی آمریکا ارائه می کند. داستان روایت پسری نوجوان است از محله فقیر نیویورک که خیلی اتفاقی با گانگستری حرفه ای که باند و مجموعه گسترده و سازمان یافته ای از جرائم را مرتکب می شوند را تحت هدایت خود دارد و البته خیلی بیرحم که زود آدم های اخلال گر در کار را می کشد! و همان ابتدای فیلم یکی از اعضا ارشد اما خائن باند خودش را به سبعانه ترین وجه ممکن می کشد (پاهایش را در سطل سیمانی دفن می کند و بعد ...) و معشوقه اش را تصاحب می کند –که بعد می فهمیم زنی متاهل است که شوهرش از ثروتمندان پر نفوذ آمریکاست-بعد در مسیر دادگاهی شدن تلاش های زیادی برای جلب نظر مثبت افکار عمومی می کند در همان حال که فیگور های مثبت می گیرد مرتکب خلاف و قتل هم می شود با خونسردی! و درنهایت علیرغم تبرئه در یک دادگاه ، به دادگاه دیگری خوانده می شود ودر حالیکه به استیصال مطلق رسیده و در یک حمله ناگهانی همه اعضا گروهش با خودش توسط باند یکی از کسانی که فکر می کرد متحدش هستند به رگبار بسته می شوند. بدیهی است که جوان خوش شانس داستان لحظاتی قبل از گروه اخراج شده! وگرنه زنده نمی ماند تا این ماجرا را تعریف کند. در همین بین رابطه ای عاشقانه بین زن (نیکول کیدمن) و پسر اتفاق می افتد و البته پسر همه خرده جنایت هایی که در باند اتفاق می افتد در یاد دارد... نمی دانم چرا از این سیاق فیلم ها خوشم می آید...